Question

Ek fiilin çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) ayrı yazılabileceği gibi bitişik olarak da yazılabilir.

Aşağıdaki metinde kullanılan ek fiilleri belirleyiniz. Ek fiiller bitişik yazıldığında meydana gelen ses olaylarını söyleyiniz.

“Sabah serin, Haliç sisliydi. Arkadaşlarını sandal iskelesinde buldu; hepsi de dinç delikanlılardı. Beş kişi Halıcıoğlu’na geçtiler.

Ali bütün gün zevkle, hırsla, iştiyakla çalışacak. Fakat arkadaşlarından üstün görunmek istemeden. Onun için dürüst, gösterişsiz işleyecek. Yoksa işinin fiyakasını da öğrenmiştir. Onun ustası İstanbul’da bir tek elektrikçiydi. Bir Almandı. Ali’yi çok severdi. İşinin dalaveresini, numarasını da öğretmişti.”

Answer 1

Metindeki ek fiiller ve bitişik yazıldığında meydana gelen ses olayları şunlardır:

Ek Fiiller:

1. Sisliydi - Ek fiil: -ydi
2. Dinç delikanlılardı - Ek fiil: -dı (veya -di); burada da sesli harf uyumuna göre -dı olarak kullanılmış.
3. Geçtiler - Ek fiil: -di (veya -diler); burada -di ek fiili, geçmiş zaman ekidir.
4. İsteyen - Ek fiil: -di (veya -di); burada da geçmiş zaman ekidir.
5. Öğrenmiştir - Ek fiil: -miş (burada ek fiil: -miş)

Bitişik Yazıldığında Meydana Gelen Ses Olayları:

1. Sisliydi - Burada -ydi ek fiili bitişik yazıldığında -di biçiminde telaffuz edilir. Sesli harf uyumu gerçekleşir ve bu da -ydi yerine -di şeklinde bir ses değişikliğine yol açar.
2. Dinç delikanlılardı - Burada -dı ek fiili bitişik yazıldığında, -dı şeklinde sesli harf uyumu sağlanır.
3. Geçtiler - Burada -di ek fiili bitişik yazıldığında, -diler biçiminde değiştirilir. Sesli harf uyumu ve bazı ses değişiklikleri meydana gelir.
4. İsteyen - -di ek fiili bitişik yazıldığında, geçmiş zaman ekinin uyumlu biçimde -di olarak kullanımı görülür.
5. Öğrenmiştir - -miş ek fiili bitişik yazıldığında, -miş biçiminde telaffuz edilir. Burada sesli harf uyumu ve -miş ekinin kendine has bir değişim tarzı vardır.

Bitişik yazıldığında ek fiiller genellikle sesli harf uyumuna göre değişiklik gösterebilir ve bazı ses olayları meydana gelebilir.