11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 18 Cevapları - Cem Web Ofset Yayınları

Question

Aşağıda verilen metni okuyunuz.

EDEBİYAT AKIMLARI

(...)

Edebî akım; belli bir çağda, ortak bir estetik, düşünce ve sanat amacı etrafında toplanan yazıcı ve şairlerin üslûp, duygu ve fikir bakımlarından birbirlerini az çok andıran eserler vermeleri ile ortaya çıkar. Bunlar iyice kökleşmiş bir edebiyat ve sanat anlayışını yıkacak görüşler ileri sürer ve kendi getirdikleri “idea”ya uygun eserler yazarlar. Çok defa bir edebiyat çığırını açanlar, iki üç büyük sanatçıdan ibarettir. Ancak bunlar, dehâlarının gölgesinde bütün bir edebiyat zümresini toplar ve yaşadıkları çağı temsil etmiş olurlar.

Edebiyat akımı, esasen biraz yeni çeşni getirmek ve toplumla birlikte değişmek ihtiyacından doğar.

Üslûp ve estetikteki bu değişmenin sebebi, sonradan gelen kuşakların, duygu, düşünce ve isteklerinin bir öncekine uymamasıdır. Nitekim, bir dönemi hayran bırakan eserlerin sonra gelenlere bazen hiçbir şey söylemediği, bunlardan bıkılmaya başlandığı görülüyor. Onun için yeni yetişen sanatçılar, hem eskileri taklitten sakınmak hem de çağdaşlarının duygularını cevaplandırmak için yeni ufuklar arıyorlar. Cenap Şahabeddin’in deyişiyle: “İnsan yeni keşfettiği manzaraları tasvir için yeni cümleler, yeni üslûplar, yeni hayâller aramağa mecburdur.”

Edebiyat akımları, kendiliğinden ve ansızın ortaya çıkmış değillerdir.

Toplumdaki siyasî ve sosyal değişmeler, yeni çıkan ilim ve felsefe görüşleri, resim, musikî gibi başka güzel sanatlardaki yenilikler, edebî akımların doğmasına sebep olmuştur. Bunlar okuyucudaki değer hükümlerini değiştirerek sanatçıları yeni bakış ve yeni buluşlara zorlamıştır.

Sanattaki, teknikteki, felsefedeki değişmeler nasıl topluluğu değiştiriyorsa, bizzat topluluğun kendisi de başka cemiyetlerin tesiri veya beliren ihtiyaçların baskısı ile bunları değiştirmektedir. Kısacası sanat akımları, tarih sayfası içinde dünya insanlığının ve onu meydana getiren toplulukların bir zaman kesimi içindeki manevî aynalarıdır.

Nitekim, edebiyattan başka güzel sanatlarda da (resim, musikî, mimarlık, raks) yeni akımlar  örülmektedir. Bir çağda herhangi birsanat kolunda doğan akımlar, öbürlerini de etkiler. Söz gelişi, yeni musikî çığırının şiirde ve resimde izleri görülür. Yeni bir resim akımı, edebiyattaki anlayışları da az çok değiştirebilir.

Edebî akım; filozof, şair ve yazarların sanat üzerinde düşünerek eser vermeye başladıkları yakın çağların verimidir. Tam anlamıyla edebî akımlar; 17. yüzyılda, Avrupa’da bilhassa Fransa’da görülmeye başlamıştır.

Türk edebiyatında, bütün şartları ile akımların gelişmiş olduğu söylenemez. Ancak, Tanzimat’tan önceki eski edebiyatımızda tasavvuf, Türkî-i Basit, Sebk-i Hindî ve yerlileşme gibi fikir ve sanat görüşleri ve üslûp toplulukları birer edebî akım gibi ele alınabilir.

(...)

Ahmet KABAKLI

1. Okuduğunuz metinden hareketle edebiyatın sanat akımları ile ilişkisini tartışınız.

2. Metne göre Tanzimat’tan önce edebiyatımızda yer alan ve edebî akım olarak değerlendirilebilecek fikir ve sanat görüşleri ile üslup toplulukları hangileridir?

Answer 1

1. Edebiyatın Sanat Akımları ile İlişkisi:

Edebiyatın sanat akımları ile ilişkisi, bu akımların sanat ve edebiyat anlayışında oluşturduğu değişimlerle belirginleşir. Edebiyat akımları, belirli bir dönemde ortaya çıkan ortak estetik, düşünce ve sanat amaçlarına sahip yazıcı ve şairlerin oluşturduğu topluluklardan doğar. Bu akımlar, mevcut sanat anlayışına karşı çıkarak yeni estetik ve düşünce biçimlerini ortaya koyar ve toplumsal, siyasi, sosyal değişimlere tepki olarak gelişir.

• Yeni Çeşni ve Toplumsal Değişim: Edebiyat akımları, genellikle toplumsal değişim ve yenilik arayışının bir sonucu olarak ortaya çıkar. Bu değişimler, yeni kuşakların eski sanat anlayışlarına uymamasına neden olur ve sanatçılar yeni üsluplar ve hayaller arayışına girer. Cenap Şahabeddin’in ifadesiyle, sanatçılar yeni keşfettikleri manzaraları tasvir edebilmek için yeni üslûplar ararlar.

• Toplumsal ve Sosyal Etkiler: Edebiyat akımları, toplumsal ve sosyal değişmelerin bir yansımasıdır. Siyasi, sosyal, bilimsel ve felsefi gelişmeler, edebiyatı etkiler ve yeni akımların doğmasına sebep olur. Bu akımlar, dönemin toplumsal yapısını ve sanat anlayışını yansıtan manevi aynalardır.

• Diğer Sanat Kollarıyla İlişki: Edebiyat akımları, diğer sanat dallarındaki yeniliklerden etkilenir. Örneğin, bir dönemde resim veya müzikte görülen yenilikler, edebiyatta da etkisini gösterebilir. Sanat kolları arasındaki bu etkileşim, edebi akımların çeşitlenmesine ve gelişmesine katkıda bulunur.

2. Tanzimat’tan Önce Türk Edebiyatında Yer Alan Edebi Akımlar:

Tanzimat’tan önce Türk edebiyatında yer alan ve edebî akım olarak değerlendirilebilecek fikir ve sanat görüşleri ile üslup toplulukları şunlardır:

• Tasavvuf: Tasavvuf, özellikle eski Türk edebiyatında önemli bir yer tutar. Bu akım, dini ve manevi değerleri ön planda tutar ve mistik bir anlayışla eserler üretir. Tasavvuf edebiyatında, Allah’a yakınlaşma, ruhsal arınma ve manevi derinlik arayışı öne çıkar.

• Türkî-i Basit: Bu akım, dilin sadeleştirilmesi ve halkın anlayabileceği bir üslubun benimsenmesi gerektiğini savunur. Türkî-i Basit hareketi, edebi dilin halkın konuşma diline daha yakın hale getirilmesi fikrini taşır.

• Sebk-i Hindî: Sebk-i Hindî, özellikle 16. yüzyılda ortaya çıkan bir akımdır ve Hindistan’ın etkisiyle şekillenen bir üslup topluluğudur. Bu akım, zengin ve süslü bir üsluba sahip olup, estetik ve lirik bir dil kullanımıyla tanınır.

• Yerlileşme: Yerlileşme hareketi, edebi eserlerde Türk kültürüne özgü ögelerin ve yerel temaların işlenmesi gerektiğini savunur. Bu hareket, milli kimliği ve kültürel değerleri ön planda tutarak yerel unsurların edebiyat içinde daha fazla yer bulmasını sağlar.

Bu akımlar, Türk edebiyatının gelişiminde önemli rol oynamış ve her biri dönemin kültürel ve sosyal yapısına uygun olarak çeşitli edebi yaklaşımların ortaya çıkmasına neden olmuştur.