İkinci Dünya Savaşı sürecinde Türkiye ile Sovyetler Birliği arasındaki ilişkilerin bozulmasının temel nedenleri, savaşın sonunda ortaya çıkan yeni güç dengeleri ve Sovyetler Birliği'nin bölgesel çıkarlarıdır. İşte bu ilişkilerin bozulmasına yol açan başlıca sebepler:
1. Sovyetlerin Boğazlar Üzerindeki Talepleri
-
Boğazların Statüsü: Sovyetler Birliği, savaş sırasında ve sonrasında Boğazların güvenliğinin sağlanması için kontrolün ya doğrudan kendisine verilmesini ya da Türkiye ile ortaklaşa kontrol edilmesini talep etti.
-
1945 Moskova Görüşmeleri: Sovyetler, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin revize edilmesini ve Boğazlarda askeri üs talebinde bulundu. Türkiye ise bu talepleri, egemenliğine bir tehdit olarak gördü ve reddetti.
2. Kars ve Ardahan Talepleri
-
Sovyetler Birliği, Kars ve Ardahan bölgelerinin Rusya İmparatorluğu’na ait olduğu dönemde kaybedildiğini öne sürerek, bu bölgelerin tekrar kendisine verilmesini istedi.
-
Türkiye, bu talepleri kabul etmedi ve bu durum iki ülke arasında gerginliğin artmasına neden oldu.
3. Türkiye'nin Batı'ya Yaklaşması
-
Türkiye, savaşın sonlarına doğru tarafsızlık politikasını gevşeterek Batı blokuna yakınlaşmaya başladı.
-
Müttefiklere Savaş İlanı: Türkiye, 1945’te Almanya ve Japonya’ya sembolik bir savaş ilan ederek, savaş sonrası uluslararası düzende Batı'nın yanında yer almak istediğini gösterdi.
-
Türkiye’nin bu tutumu, Sovyetler Birliği tarafından güvensizlikle karşılandı ve Türkiye'nin Batı'ya karşı bir denge unsuru olamayacağı düşünüldü.
4. Soğuk Savaş’ın Başlangıcı
-
İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda ABD ve Sovyetler Birliği arasında başlayan Soğuk Savaş, Türkiye’yi doğrudan etkiledi.
-
Sovyetler Birliği, Türkiye'yi baskı altına alarak Batı'ya karşı bir tampon bölge oluşturmak istiyordu. Bu nedenle Boğazlar, Kars ve Ardahan üzerindeki taleplerini sürekli gündemde tuttu.
5. Türkiye’nin Güvenlik Arayışı
-
Sovyet tehditlerine karşı Türkiye, Batı’nın desteğini aramaya başladı ve bu durum ilişkilerin daha da bozulmasına neden oldu.
-
Truman Doktrini (1947) ve Marshall Planı (1948) ile ABD, Türkiye’ye askeri ve ekonomik yardımlar yaparak Türkiye’nin Sovyetler’e karşı direncini güçlendirdi.
Sonuç
Türkiye-Sovyetler Birliği ilişkileri, Boğazlar ve sınır talepleri nedeniyle savaşın sonlarına doğru bozulmuş ve bu süreç, Soğuk Savaş döneminde daha da kötüleşmiştir. Türkiye, Sovyet baskılarına karşı Batı bloğuna katılarak NATO üyeliği ile sonuçlanacak bir dış politika izlemiştir. Bu durum, Türkiye’nin gelecekteki uluslararası konumunu şekillendiren önemli bir kırılma noktası olmuştur.
