Ülkemizden örnekleri verilen somut ve somut olmayan kültürel miras ögelerinin özellikleri nelerdir? Örneklerdeki kültürel ögeler UNESCO tarafından neden seçilmiş olabilir? Düşüncelerinizi söyleyiniz

Question

UNESCO’nun Somut Kültürel Miras Listesi ve Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’nde Türkiye’den birçok kültürel öge bulunmaktadır. UNESCO, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının da girişimleriyle ülkemizden 21 somut, 30 somut olmayan ögeyi belirleyip bu kültürel miras ögelerini koruma altına almıştır. Önümüzdeki yıllarda bu sayının artması beklenmektedir. Ülkemizin somut ve somut olmayan kültürel miras ögelerine ait yazılı, görsel ve dijital kaynakları inceleyerek soruları cevaplayınız

Adıyaman ili Kahta ilçesi sınırları içinde bulunan, yüksekliği 10 m’yi bulan büyüleyici heykelleri, metrelerce uzunluktaki kitabeleriyle Kommagene Krallığı’nın kutsal alanı olarak nitelendirilen Nemrut Dağı’nda görkemli bir anıt mezar ve mezar odasının üzerinde kırma taşlardan oluşan bir tümülüs vardır (Görsel 3.9). Eşi benzerine rastlanmayan devasa heykellerin yapımında son derece gelişmiş bir teknoloji kullanılmıştır. Kullanılan taş bloklardan bazılarının ağırlığı 9 tona ulaşmaktadır.

Göreme Millî Parkı ve Kapadokya’nın Kayalık Alanları; Peri bacaları Nevşehir (Görsel 3.10), Ürgüp ve Avanos şehirleri; Karain, Karlık, Yeşilöz ve Soğanlı yer altı şehirleri ile Kaymaklı ve Derinkuyu arasındaki bölgeyi kapsamaktadır. Tamamen erozyonla yontulmuş muhteşem bir manzaraya sahip olan Göreme Vadisi ve çevresinde Bizans sanatının örneklerini taşıyan, kayaya oyulmuş kutsal alanlar bulunmaktadır.

Kimliğin, misafirperverliğin ve sosyal etkileşimin sembolü olan çay kültürü (Görsel 3.11), Azerbaycan ve Türkiye’de önemli bir kültürel faaliyettir. Birkaç çeşit çay demleme tekniği bulunmaktadır. İki ülkede de siyah çay hasat edilir ve tüketilir. Cam, porselen, gümüş gibi malzemelerden yapılmış; armut biçimli fincanlarda, taze demlenmiş ve sıcak olarak servis edilir. Çayın yanında genellikle tatlı, şeker, limon dilimi, reçel ve kuru meyve ikram edilir. Çay kültürü, toplumun her kesimi için günlük yaşamın önemli bir parçasıdır ve güçlü bir kültürel kimlik duygusu sağlar

Denizli sınırlarındaki Çaldağı’nın eteklerinden gelen ve yoğun kalsiyum içeren suların oluşturduğu görkemli beyaz kayaç yapısıyla dikkat çeken Pamukkale Travertenleri; görsel zenginliğin yanı sıra kalp rahatsızlıkları, romatizma, sindirim, solunum, dolaşım ve deri rahatsızlıklarına iyi gelmektedir (Görsel 3.12). Ayrıca aynı bölgede yer alan Hierapolis (Hiyerapolis) arkeolojik kenti, Antik Çağlar'dan bugüne kadar ulaşan en çarpıcı merkezlerden biridir. Eski kaynaklara göre metal ve taş işlemeciliği, dokuma kumaşları ile ünlü olan kent, Büyük Konstantin (Konstantin) Dönemin’de Frigya (Firigya) bölgesinin başkentliğini yapmıştır.

Türkiye’nin en büyük doğal mağaralarından Karain Mağarası; yalnızca Anadolu değil, tüm dünya tarihi açısından önemli bir arkeolojik alandır (Görsel 3.13). Günümüzden tam 500 bin yıl önce yaşamış; avcı ve toplayıcı yaşam sürdüren ve basit el aletleri üretimi gerçekleştiren insanın ilk atalarına ait izler, burada keşfedilmiştir. Tarihî önemi yanında oluşumları yüz binlerce yıl alan sarkıt ve dikitleriyle de dikkat çeken mağarada; günümüzde Anadolu’da görülmeyen gergedan, fil, su aygırı gibi hayvan kalıntıları keşfedilmiştir. Bu yönüyle insanlık tarihinin yanı sıra Anadolu’nun doğal tarihini de aydınlatır.

Ülkemizden örnekleri verilen somut ve somut olmayan kültürel miras ögelerinin özellikleri nelerdir? Örneklerdeki kültürel ögeler UNESCO tarafından neden seçilmiş olabilir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.

Answer 1

Verdiğiniz örnekler, Türkiye'nin zengin kültürel mirasının sadece küçük bir kısmını temsil etmektedir. Bu örnekler üzerinden ülkemizdeki kültürel miras ögelerinin genel özelliklerini ve UNESCO tarafından bu ögelerin neden seçildiğini şu şekilde değerlendirebiliriz:

Somut Kültürel Miras Ögeleri

• Tarihi ve Kültürel Önem: Nemrut Dağı, Göreme Milli Parkı, Pamukkale ve Karain Mağarası gibi yerler, insanlık tarihinin farklı dönemlerine ait izleri taşıyan ve dünya kültürüne önemli katkılarda bulunan yapılar ve doğal oluşumlar. Bu yapılar, geçmiş uygarlıkların yaşam biçimleri, inanç sistemleri ve sanatsal yetenekleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.
• Evrensel Değer: Bu ögeler, sadece Türkiye için değil, tüm insanlık için evrensel bir değere sahiptir. Örneğin, Nemrut Dağı'ndaki heykeller, antik dünyanın görkemli bir örneği olarak kabul edilirken, Göreme Milli Parkı ise benzersiz bir doğal ve kültürel miras olarak dünya çapında tanınmaktadır.
• Bilimsel Değer: Karain Mağarası gibi yerler, arkeolojik araştırmalar için önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Bu tür yerlerde yapılan kazılar, insanlık tarihinin ilk dönemlerine ışık tutmaktadır.
• Estetik Değer: Pamukkale travertenleri gibi doğal oluşumlar, eşsiz güzellikleriyle ziyaretçileri büyülemektedir. Göreme Milli Parkı'ndaki peri bacaları ise benzersiz bir doğal manzara sunmaktadır.

Somut Olmayan Kültürel Miras Ögeleri

• Toplumsal Kimlik: Çay kültürü gibi somut olmayan kültürel miras ögeleri, bir toplumun kimliğini, değerlerini ve yaşam biçimini yansıtmaktadır. Çay kültürü, Türkiye ve Azerbaycan halkları için sosyal ilişkilerin kurulmasında ve güçlendirilmesinde önemli bir role sahiptir.
• Geleneksel Bilgi ve Beceriler: Somut olmayan kültürel miras ögeleri, nesilden nesile aktarılan geleneksel bilgi ve becerileri içerir. Bu beceriler, genellikle el sanatları, yemek yapma, müzik ve dans gibi alanlarda ortaya çıkar.
• Toplumsal Yaşamın Bir Parçası: Somut olmayan kültürel miras ögeleri, günlük yaşamın ayrılmaz bir parçasıdır. Bu ögeler, insanların bir araya gelmesini, etkileşimde bulunmasını ve ortak bir kimlik duygusu geliştirmesini sağlar.

UNESCO Tarafından Seçilme Nedenleri

• Evrensel Değer: Yukarıda belirtildiği gibi, bu ögelerin evrensel bir değeri bulunmaktadır.
• Özgünlük: Bu ögeler, dünyanın diğer bölgelerinde bulunmayan özgün özelliklere sahiptir.
• Koruma Altına Alınma Gereksinimi: Bu ögeler, doğal veya insan kaynaklı etkilerden dolayı korunmaya ihtiyaç duymaktadır.
• Turizm Potansiyeli: Bu ögeler, turizm potansiyeli yüksek olan yerlerdir. UNESCO'nun bu ögeleri koruma altına alması, turizmin sürdürülebilir bir şekilde gelişmesine katkı sağlar.
• Kültürel Çeşitliliğin Korunması: UNESCO, dünya genelindeki kültürel çeşitliliği korumayı amaçlar. Bu nedenle, farklı kültürlerin özgün özelliklerini yansıtan ögeleri koruma altına alır.

Sonuç olarak, Türkiye'nin kültürel mirası, hem doğal güzellikleri hem de tarihi ve kültürel zenginlikleriyle dünya çapında tanınmaktadır. UNESCO tarafından koruma altına alınan bu ögeler, ülkemizin kültürel kimliğinin önemli bir parçasıdır ve gelecek nesillere aktarılması gereken değerlerdir.