Behçet Necatigil’in saf şiir anlayışıyla şiirler yazmasının nedenini Mehmet Kaplan’ın bu sözleri çerçevesinde değerlendiriniz.

Question

(...)

Behçet Necatigil şiirlerinin çoğunda açıkca görüldüğü üzere, kapalı, “içe dönük” bir tiptir. Dış âlem onu rahatsız eder. Bu tip insanlar, huzur ve sükûneti umumiyetle kendi içlerinde, hâyal âlemlerinde veya varlık ötesinde ararlar.” (...)

Necatigil’in (...) şiirlerinde mânâ mısra ve şiir boyunca yanıp sönen ışıklar gibi gider gelir.

Bu bir kelime oyunudur ama, o şâiri düşüncelerini ifade etmekten alıkoymaz. Bununla beraber, Ne­catigil’i okurken onun susma, saklama, yarım bırakma, atlamaya da önem verdiğini unutmamak gerekir. Onları tamamlamak biraz da okuyucuya düşer.

Mehmet KAPLAN, Şiir Tahlilleri II

1. Behçet Necatigil’in saf şiir anlayışıyla şiirler yazmasının nedenini Mehmet Kaplan’ın bu sözleri çerçevesinde değerlendiriniz.

 

NİLÜFER

Ben oraya koymuştum almışlar,

Arasına sıkışık saatlerin.

Çıkarır bakardım kimseler yokken;

Beni bana gösterecek aynamdı, almışlar.

Kış iken ilkyaz, sularımda açardı;

Buzlu dağlar gerisine kaçıracak ne vardı?

Eski defterlerde sararmış yaprak.

Beni bana gösterecek anlamdı, almışlar.

Bir ışıktı yanardı yalnız gecelerde;

Akşam çiçekler uykuya yattı,

Sardı karşı kıyıları karanlık

Beni bana gösterecek lâmbamdı, almışlar.

Behçet NECATİGİL

Answer 1

Behçet Necatigil’in Saf Şiir Anlayışı ve Mehmet Kaplan’ın Görüşleri Çerçevesinde Değerlendirme

Mehmet Kaplan’ın Behçet Necatigil şiirlerine dair değerlendirmelerinde vurgulanan iki temel özellik, onun saf şiir anlayışına yöneliminin nedenlerini açıklamaya yardımcı olur:

1. Kapalı, İçe Dönük Yapı:

   • Kaplan, Necatigil’in “içe dönük bir tip” olduğunu ve dış dünyanın onu rahatsız ettiğini belirtmiştir. Bu içe kapanıklık, şairin huzur ve sükûneti kendi iç dünyasında, hayal âleminde ya da varlık ötesinde aramasına yol açar. Bu durum, saf şiirin öznel ve bireysel boyutuna uygun bir tutumdur. Saf şiir anlayışı, dış dünyanın gündelik gerçeklerinden çok, duyguların ve düşüncelerin soyut, estetik bir anlatımını ön planda tutar. Necatigil’in de dış âlemden uzaklaşıp kendi iç dünyasına yönelmesi, saf şiir anlayışını benimsemesinin temel nedenlerinden biridir.

2. Mana ve İfade Biçimi:

   • Kaplan’ın, Necatigil’in şiirlerinde anlamın “yanıp sönen ışıklar gibi” mısra boyunca gidip geldiği yönündeki tespiti, şairin saf şiirin estetik oyunlarına duyduğu ilgiyi açıklar. Bu “yarım bırakma, saklama, susma ve atlama” yöntemleri, okuyucuyu şiire daha aktif bir katılımla dâhil eder ve anlamı tamamlamayı okuyucuya bırakır. Bu özellikler, saf şiirin simgeci ve çağrışımsal yapısına uygundur.

---

"Nilüfer" Şiiri Üzerinden Değerlendirme

1. Kapalı ve İçe Dönük Yapı:

   • “Ben oraya koymuştum, almışlar” dizesinde, şairin bir kayıp duygusu yaşadığı görülür. Ancak bu kayıp somut bir şeyden ziyade, şairin iç dünyasındaki anlam arayışını ve eksikliğini temsil eder. Necatigil’in huzur ve sükûneti kendi içinde arayışı, burada net bir şekilde yansır.

2. Yarım Bırakma ve Anlamı Tamamlama:

   • Şiir, okuyucunun hayal gücüne hitap eden soyut bir anlatıma sahiptir. Şair, kaybedilen şeyin (ayna, anlam, lamba) ne olduğuna dair net bir açıklama yapmaz. Bunun yerine, okuyucuyu bu kaybın anlamını kendi yaşamında ve hislerinde bulmaya yönlendirir. Bu durum, Necatigil’in şiirlerinde okuyucuyu sürece dâhil etme anlayışını destekler.

3. Simge ve Çağrışım Kullanımı:

   • Şiirde geçen “ayna,” “lamba” ve “ışık” gibi imgeler, doğrudan bir mesaj vermekten ziyade, okuyucunun kendi anlamlarını yükleyebileceği simgelerdir. Saf şiir anlayışının temel unsurlarından biri olan simgesel anlatım, bu dizelerde belirgin bir şekilde yer alır.

4. Ahenk ve Dil Estetiği:

   • Şiirde kullanılan tekrarlar (“almışlar”), ritmik bir ahenk yaratır. Ayrıca sade, temiz bir Türkçeyle yazılan bu şiir, saf şiirin dil mükemmelliği idealine uygun bir estetik sunar.

---

Sonuç

Behçet Necatigil’in saf şiir anlayışıyla yazmasının temel nedeni, onun içe dönük kişiliği ve estetik kaygılarının ağır basmasıdır. Mehmet Kaplan’ın vurguladığı gibi, Necatigil, anlamı okuyucunun tamamlamasına olanak sağlayan bir tarz benimsemiştir. “Nilüfer” şiiri, bu anlayışı net bir şekilde ortaya koyar; şiir hem bireysel hem de evrensel bir anlam derinliğine sahiptir. Şair, kaybolan şeyleri somut bir şekilde ifade etmek yerine, okuyucuyu bu kaybın soyut anlamlarını keşfetmeye davet eder.