Verilen özdeyişlere baktığımızda, cumhuriyet yönetiminin ne kadar önemli ve değerli bir sistem olduğunu görüyoruz. Bu sözlerden yola çıkarak cumhuriyetin bazı temel özelliklerini çıkarabiliriz.
Öncelikle Atatürk'ün "Cumhuriyet, düşünce serbestliği taraftarıdır. Samimi ve meşru olmak şartıyla her fikre hürmet ederiz." sözü, cumhuriyetin en önemli özelliklerinden birini, yani düşünce özgürlüğünü vurguluyor. Bu, cumhuriyetin farklı fikirlere açık olduğu, insanların düşüncelerini serbestçe ifade edebildiği bir yönetim şekli olduğu anlamına gelir. Tabii ki bu özgürlük, başkalarına zarar vermeden, yasal sınırlar içinde olmalı. Yani, samimi ve meşru fikirler her zaman saygıyla karşılanır.
Atatürk'ün bir diğer sözü olan "Demokrasi ilkesinin en yeni ve akılcı uygulamasını sağlayan hükümet biçimi cumhuriyettir." ifadesi ise, cumhuriyetin demokrasiyle olan yakın ilişkisini gösteriyor. Demokrasi, halkın kendi kendini yönetmesi anlamına gelir. Cumhuriyet de, halkın seçtiği temsilciler aracılığıyla yönetildiği için, demokrasinin en iyi şekilde uygulandığı bir sistemdir. Yani, halkın iradesi yönetime yansır.
Seneca'nın "Cumhuriyet, ilim ve ahlakın, adalet ve faziletin iktidarıdır. Bunların fiilen yaşanmadığı yerlerde şekil ve iddia ne olursa olsun cumhuriyet yoktur." sözü çok derin bir anlam taşıyor. Bu söz, cumhuriyetin sadece bir yönetim şekli olmadığını, aynı zamanda belirli değerlere de sahip olması gerektiğini vurguluyor. İlim, yani bilim ve bilgi, ahlak, adalet ve fazilet gibi değerler, cumhuriyetin temelini oluşturur. Eğer bir yerde bu değerler yoksa, o yerin adı cumhuriyet olsa bile, gerçekte cumhuriyet değildir. Bu sözden, cumhuriyetin sadece şekilsel bir şey olmadığını, özünde belirli değerleri barındırması gerektiğini anlıyoruz.
Son olarak, George Washington'ın "Özgürlüğü sevenlere ve koruyanlara ancak Cumhuriyet yaraşır." sözü, cumhuriyetin özgürlükle olan bağını ortaya koyuyor. Cumhuriyet, özgürlüğü seven ve onu koruyan insanlar için en uygun yönetim şeklidir. Çünkü cumhuriyette insanlar, yasalar çerçevesinde özgürce yaşayabilir, düşüncelerini ifade edebilir ve haklarını kullanabilir. Yani, cumhuriyet özgürlüğün güvencesidir.
Tüm bu özdeyişleri bir araya getirdiğimizde, cumhuriyet yönetiminin şu özelliklerini çıkarabiliriz: Düşünce özgürlüğüne önem vermesi, demokrasiyle iç içe olması, ilim, ahlak, adalet ve fazilet gibi değerlere dayanması ve özgürlüğü koruması. İşte bu özellikler, cumhuriyeti diğer yönetim şekillerinden ayırır ve onu çok değerli kılar.
