Tümel önerme, mantıkta bir konunun tamamı hakkında bir şey söyleyen önermelere denir. Yani, bir sınıfın veya kümenin tüm üyeleri için geçerli bir yargı içerir. Genellikle "bütün", "her", "tüm", "hiçbir" gibi kelimelerle ifade edilir.
Örneğin, "Bütün insanlar ölümlüdür" önermesi bir tümel önermedir. Çünkü bu önerme, insan sınıfının tüm üyeleri için geçerli bir yargı içerir: Her insan ölür. Başka bir örnek olarak, "Hiçbir kedi uçamaz" önermesi de bir tümel önermedir. Bu sefer de kedi sınıfının hiçbir üyesinin uçamadığı söylenir.
Tümel önermeler ikiye ayrılır:
-
Tümel olumlu önermeler: Bir sınıfın tüm üyelerinin belirli bir özelliğe sahip olduğunu ifade eder. Örneğin, "Bütün güller kırmızıdır" (eğer bu doğruysa) veya "Her kedi memelidir". "Bütün", "her", "tüm" gibi ifadelerle kurulur.
-
Tümel olumsuz önermeler: Bir sınıfın hiçbir üyesinin belirli bir özelliğe sahip olmadığını ifade eder. Örneğin, "Hiçbir balık karada yaşayamaz" veya "Hiçbir insan kanatsızdır". "Hiçbir" ifadesiyle kurulur.
Tümel önermeleri, tikel önermelerle karşılaştırmak faydalı olacaktır. Tikel önermeler, bir sınıfın sadece bazı üyeleri hakkında bir şey söyler. Örneğin, "Bazı insanlar gözlüklüdür" önermesi tikel bir önermedir. Çünkü bu önerme, tüm insanların değil, sadece bazılarının gözlüklü olduğunu ifade eder. "Bazı", "kimi", "birkaç" gibi ifadelerle kurulur.
Tümel önermelerin mantıkta önemli bir yeri vardır. Özellikle çıkarım yaparken ve argümanlar kurarken sıkça kullanılırlar. Örneğin, bir argüman "Bütün A'lar B'dir" ve "C bir A'dır" önermelerine dayanıyorsa, buradan "C bir B'dir" sonucunu çıkarabiliriz. Bu tür çıkarımlara "kıyas" denir ve tümel önermeler bu tür çıkarımların temelini oluşturur.
Toparlayacak olursak, tümel önerme, bir sınıfın veya kümenin tamamı hakkında bir şey söyleyen önermedir. "Bütün", "her", "tüm", "hiçbir" gibi ifadelerle kurulur ve iki türü vardır: tümel olumlu ve tümel olumsuz. Tikel önermelerle karşılaştırıldığında, tümel önermelerin bir sınıfın tüm üyeleri hakkında bir yargı içerdiği görülür.
