Question

Azerbaycan’ı “kardeş ülke” olarak tanımlayan Türkiye’nin Dağlık Karabağ konusunda verdiği destek hangi hukuki zemine dayandırılmış olabilir?

Answer 1

Türkiye'nin Azerbaycan'ı "kardeş ülke" olarak tanımlaması ve Dağlık Karabağ konusunda verdiği destek, çok boyutlu bir ilişki ve bir dizi faktöre dayanmaktadır. Bu faktörler arasında tarihi ve kültürel bağlar, ortak dil ve din, stratejik ortaklık ve uluslararası hukuk ilkeleri yer almaktadır. Ancak, bu desteğin hukuki zeminini oluşturan temel unsurlar şunlardır:

Uluslararası Hukuk ve Toprak Bütünlüğü İlkesi: Türkiye'nin Azerbaycan'a verdiği desteğin en önemli hukuki dayanağı, uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan "toprak bütünlüğü" ilkesidir. Bu ilkeye göre, bir devletin uluslararası sınırları zorla değiştirilemez ve başka bir devletin toprakları işgal edilemez. Dağlık Karabağ, uluslararası alanda Azerbaycan toprağı olarak tanınmaktadır. Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'nin 1993 yılında kabul ettiği 822, 853, 874 ve 884 sayılı kararları, Ermeni işgal güçlerinin Dağlık Karabağ ve çevresindeki Azerbaycan topraklarından koşulsuz olarak çekilmesini talep etmektedir. Türkiye, bu BM kararlarına ve uluslararası hukukun toprak bütünlüğü ilkesine dayanarak Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini desteklemektedir.

İki Ülke Arasındaki Anlaşmalar ve Stratejik Ortaklık: Türkiye ve Azerbaycan arasında imzalanan bir dizi ikili anlaşma, iki ülke arasındaki ilişkilerin hukuki çerçevesini oluşturmaktadır. Bu anlaşmalar, siyasi, ekonomik, askeri ve kültürel işbirliğini kapsamaktadır. Özellikle 2010 yılında kurulan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK) ve 2021 yılında imzalanan Şuşa Beyannamesi, iki ülke arasındaki ilişkileri "müttefiklik" düzeyine yükseltmiştir. Şuşa Beyannamesi, iki ülkenin savunma alanında işbirliğini güçlendirmesini, bölgesel güvenlik ve istikrar konularında ortak hareket etmesini ve birbirlerinin toprak bütünlüğünü ve egemenliğini karşılıklı olarak desteklemesini öngörmektedir. Bu beyanname, Türkiye'nin Dağlık Karabağ konusunda Azerbaycan'a verdiği desteğin en önemli hukuki ve siyasi dayanaklarından biridir.

Kendi Kaderini Tayin Hakkı ve Toprak Bütünlüğü Arasındaki Denge: Uluslararası hukukta "kendi kaderini tayin hakkı" ilkesi de bulunmaktadır. Bu ilkeye göre, bir halk kendi siyasi statüsünü özgürce belirleme hakkına sahiptir. Ancak, bu ilke mutlak bir hak değildir ve uluslararası hukukun diğer temel ilkeleriyle, özellikle de toprak bütünlüğü ilkesiyle dengelenmesi gerekmektedir. Dağlık Karabağ örneğinde, bölgedeki Ermeni nüfusun kendi kaderini tayin hakkı iddiası, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğü ilkesiyle çelişmektedir. Uluslararası toplumun büyük çoğunluğu ve Türkiye, bu durumda toprak bütünlüğü ilkesinin önceliğini ve Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan toprağı olduğunu kabul etmektedir.

Türkiye'nin Azerbaycan'a Dağlık Karabağ konusunda verdiği destek, uluslararası hukukun toprak bütünlüğü ilkesi, BM kararları, iki ülke arasındaki ikili anlaşmalar ve stratejik ortaklık gibi hukuki ve siyasi zeminlere dayanmaktadır. Türkiye, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini destekleyerek uluslararası hukuka uygun hareket etmektedir. "Kardeş ülke" söylemi ise, bu hukuki ve siyasi desteğin yanı sıra, iki ülke arasındaki derin tarihi, kültürel ve duygusal bağları da ifade etmektedir.