Atatürkçü düşünce sisteminin oluşmasını sağlayan etkenler arasında I. Dünya Savaşı’nda yaşananlar, Osmanlı Devleti’nin yanlış kararları ve Mustafa Kemal’in bu süreçte edindiği deneyimler büyük rol oynamıştır. O, Osmanlı Devleti’nin savaşa girmesini büyük bir hata olarak görmüş ve ülkenin bu savaş yüzünden felakete sürüklendiğini anlamıştır. Savaş sırasında orduda Alman komutanların bulunmasını hazmedememesi ve kendi milletinin kaderinin başka devletlerin eline bırakılmasını kabul etmemesi, onun millî egemenlik fikrine daha çok yönelmesine neden olmuştur. Aynı zamanda, İstanbul’daki hükûmetin aciz durumda olması ve ülkeyi yönetememesi, onun yeni bir başlangıç yapma fikrini güçlendirmiştir.
Ziya Gökalp’in fikirlerinden etkilenerek milliyetçilik düşüncesini benimsemiş ve bu doğrultuda bir kurtuluş mücadelesi planlamıştır. Ona göre, bağımsızlık için millî egemenlik şarttı ve halkın kendi geleceğini kendisinin belirlemesi gerekiyordu. Osmanlı’nın yüzyıllardır kullandığı fakat artık işlevini yitiren yöntemlerin terk edilmesi gerektiğini anlamış ve ilerlemenin ancak akılcılık ve bilim yoluyla mümkün olduğunu savunmuştur. 1911’den beri emperyalizme karşı savaşmış biri olarak, bir daha aynı hatalara düşmemek ve bağımsızlıktan ödün vermemek gerektiğini kavramıştır. Tüm bu olaylar pek çok aydın tarafından yaşanmış olmasına rağmen, Atatürk gibi düşünmeye yönelmemeleri onun ne kadar ileri görüşlü ve dahi biri olduğunu göstermektedir. Ortam uygun olsa bile dâhilerin ortaya çıkması her zaman mümkün değildir, bu yüzden Atatürk’ün Türk milletine liderlik etmesi büyük bir şans olmuştur.
