Tanzimat ve Islahat fermanlarında ortaya koyulan kavram ve düşünceler, Avrupa’daki gelişmelerle doğrudan bağlantılıdır. Bu fermanlar, özellikle Fransız İhtilali’nden sonra Avrupa’da yayılmaya başlayan özgürlük, eşitlik ve hukuk devleti gibi kavramlardan etkilenmiştir. Fransız İhtilali sonucunda milliyetçilik fikri güçlenmiş ve Osmanlı Devleti’ndeki farklı milletler bağımsızlık taleplerinde bulunmaya başlamıştır. Osmanlı yönetimi ise bu ayrılıkçı hareketleri engellemek için tüm vatandaşlara eşit haklar tanıyan reformlar yapmaya çalışmıştır.
Ayrıca, Avrupa’da Sanayi Devrimi ile birlikte güçlü devletler ortaya çıkmış ve Osmanlı, Avrupa ile rekabet edebilmek için modernleşme hareketlerine yönelmek zorunda kalmıştır. Tanzimat ve Islahat fermanlarıyla hukuk, eğitim, vergi ve askerlik alanlarında yenilikler getirilmiş, devletin daha düzenli ve güçlü bir yapıya kavuşması amaçlanmıştır. Avrupa devletleri, özellikle Osmanlı’daki gayrimüslim halka yönelik hakların genişletilmesini istedikleri için, Osmanlı Devleti de bu baskılara karşılık vererek Islahat Fermanı’nda gayrimüslimlere daha fazla hak tanımıştır.
Bu fermanlar, Osmanlı’nın Avrupa ile diplomatik ilişkilerini güçlendirmek ve büyük devletlerin Osmanlı’nın iç işlerine müdahalesini önlemek için de hazırlanmıştır. Ancak her ne kadar Avrupa’daki fikirlerden etkilenerek hazırlanmış olsalar da, Osmanlı toplumunda tam anlamıyla benimsenmemiş ve istenilen sonuçları tam olarak verememişlerdir. Yine de Tanzimat ve Islahat fermanları, Osmanlı’nın modernleşme çabalarının en önemli adımları arasında yer almaktadır.
