Ekolojik süksesyon, bir ekosistemdeki canlı topluluklarının (komünitelerin) zaman içinde, aşamalı ve öngörülebilir bir şekilde değişerek olgunlaşması sürecidir. Bu değişim, genellikle bir rahatsızlık (yangın, sel, volkanik patlama vb.) sonrası veya tamamen yeni bir alanın oluşumuyla başlar. Süksesyon, başlangıçtaki koşullara göre birincil (primer) ve ikincil (sekonder) olmak üzere iki ana türe ayrılır.
Birincil Süksesyon (Primer Süksesyon)
Tanım: Birincil süksesyon, daha önce hiçbir canlı yaşamının bulunmadığı, toprak oluşumunun olmadığı veya tamamen yok olduğu çıplak bir yüzeyde başlayan ekolojik değişim sürecidir. Bu alanlar, canlının yerleşmesi için elverişsiz koşullara sahiptir ve toprak oluşumu süksesyonun ilk adımlarından biridir.
-
Başlangıç Koşulları: Toprak yoktur veya tamamen yok olmuştur. Organik madde, tohum bankası, mikroorganizmalar gibi canlı yaşamının kalıntıları bulunmaz.
-
Örnekler:
-
Volkanik patlamalar sonrası oluşan yeni lav akıntıları: Lav soğuduktan sonra tamamen çıplak ve steril bir yüzey bırakır.
-
Buzulların geri çekilmesiyle ortaya çıkan yeni kaya yüzeyleri: Buzul erimeleriyle ortaya çıkan alanlar da toprak ve canlı yaşamından yoksundur.
-
Yeni oluşan kumullar veya kayalık adalar.
-
Pioner (Öncü) Türler: Bu süksesyonun ilk kolonistleri, genellikle likenler ve yosunlar gibi dayanıklı organizmalardır. Bu öncü türler, kayaları parçalayarak, rüzgarla taşınan tozları biriktirerek ve öldüklerinde organik madde sağlayarak toprak oluşumuna katkıda bulunurlar.
-
Süre: Toprak oluşumunun uzun zaman alması ve yaşamın sıfırdan başlaması nedeniyle çok yavaştır ve binlerce yıl sürebilir.
İkincil Süksesyon (Sekonder Süksesyon)
Tanım: İkincil süksesyon, daha önce canlı yaşamının bulunduğu, ancak bir rahatsızlık (doğal veya insan kaynaklı) sonucu mevcut komünitenin bozulduğu veya yok olduğu bir alanda başlayan ekolojik değişim sürecidir. Bu süreçte toprak yapısı genellikle bozulmaz veya tamamen yok olmaz, bu da süreci hızlandırır.
-
Başlangıç Koşulları: Toprak mevcuttur ve içinde tohum bankası, bazı mikroorganizmalar ve organik madde kalıntıları bulunur. Bu, yeni canlıların yerleşmesi için daha elverişli bir zemin sunar.
-
Örnekler:
-
Orman yangınından sonra yanan bir orman alanı: Ağaçlar ve birçok hayvan ölmüş olsa da toprak ve toprak altındaki tohumlar ile kökler genellikle sağlam kalır.
-
Sel sonrası suların çekildiği alanlar.
-
Aşırı otlatma sonucu bitki örtüsü zarar görmüş meralar.
-
Terk edilmiş tarım arazileri.
-
Depremler veya fırtınalar sonrası bozulmuş ekosistemler.
-
Pioner (Öncü) Türler: Genellikle otsu bitkiler, tek yıllık bitkiler ve hızla yayılan çalılar gibi türler ilk olarak ortaya çıkar. Bunlar, mevcut tohum bankasından veya rüzgarla taşınan tohumlardan filizlenirler.
-
Süre: Toprağın ve tohum bankasının varlığı nedeniyle birincil süksesyona göre çok daha hızlıdır (genellikle onlarca ila birkaç yüz yıl sürebilir).
Birincil ve İkincil Süksesyon Arasındaki Temel Farklar
