Osmanlı Devleti'nin 1838 yılında Balta Limanı Antlaşması'nı imzalamasının temel siyasi nedeni, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanı ve bu isyan karşısında Osmanlı Devleti'nin içine düştüğü zor durumdur.
Dönemin siyasi koşulları ve Osmanlı'nın iç ve dış politikadaki zayıflıkları bu antlaşmanın imzalanmasında kilit rol oynamıştır:
1. Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı
-
Büyüyen Tehdit: Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Osmanlı Devleti içinde güçlü bir ordu ve donanma kurmuş, Suriye'yi işgal etmiş ve Osmanlı için ciddi bir tehdit haline gelmişti. Kendi otoritesini tanımayan ve hatta İstanbul'u tehdit eden bu isyan, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü ve merkezi otoritesini ciddi şekilde sarsmıştı.
-
Osmanlı'nın Yetersizliği: Osmanlı ordusu, Mehmet Ali Paşa'nın güçleriyle başa çıkmakta zorlanıyordu. Bu durum, devleti dışarıdan yardım aramaya itti.
2. İngiltere'nin Desteğini Alma İhtiyacı
-
Rus Tehdidi ve Hünkar İskelesi Antlaşması: Mehmet Ali Paşa'ya karşı Rusya'dan yardım alınması, 1833 yılında Hünkar İskelesi Antlaşması'nın imzalanmasına yol açmıştı. Bu antlaşma, Rusya'ya Osmanlı üzerinde önemli siyasi ve askeri imtiyazlar tanıyordu (özellikle boğazlar konusunda). Bu durum, İngiltere'nin bölgedeki çıkarlarını tehdit ediyordu. İngiltere, Rusya'nın Akdeniz'e inmesini engellemek istiyordu.
-
İngiltere'ye Yakınlaşma: Osmanlı Devleti, Rusya'nın artan etkisini dengelemek ve Mehmet Ali Paşa isyanını bastırmak için İngiltere'nin desteğine şiddetle ihtiyaç duyuyordu. İngiltere de Osmanlı toprak bütünlüğünü koruma bahanesiyle bölgedeki nüfuzunu artırmak istiyordu. Balta Limanı Antlaşması, bu siyasi destek karşılığında İngiltere'ye ticari ayrıcalıklar verme amacı taşıyordu.
3. Uluslararası Denge Politikası
-
Osmanlı Devleti, Avrupa devletleri arasındaki çıkar çatışmalarından yararlanarak varlığını sürdürme politikası izliyordu. Mehmet Ali Paşa isyanı bu politikayı daha da belirgin hale getirdi. İngiltere'nin desteğini alarak, hem iç isyanı bastırmak hem de Rusya'nın aşırı güçlenmesini engellemek hedefleniyordu.
Balta Limanı Antlaşması, Osmanlı'nın içerideki siyasi istikrarsızlık (Mehmet Ali Paşa isyanı) karşısında dışarıdan destek arayışının ve büyük devletler arasındaki denge politikasının bir sonucuydu. Osmanlı, bu antlaşma ile ekonomik bağımsızlığından büyük ölçüde feragat etmek pahasına, İngiltere'nin siyasi ve askeri desteğini alarak varlığını sürdürmeyi ve Mehmet Ali Paşa sorununu çözmeyi amaçladı. Ancak bu antlaşma, Osmanlı ekonomisi üzerinde çok ağır ve uzun vadeli olumsuz sonuçlar doğurmuştur.
