Nutuk, 1919-1927 yılları arasındaki dönemi, yani Milli Mücadele'den Cumhuriyet'in kuruluşuna kadar geçen süreci kapsayan çok önemli bir metin. Bu dönemde, Osmanlı Devleti'nin Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonraki işgal yılları, Kuva-yi Milliye'nin oluşumu, TBMM'nin açılışı, düzenli ordunun kurulması, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz gibi kilit olaylar yer alıyor. Atatürk, bu tarihi süreci, hem olayları kronolojik olarak anlatmak hem de gelecek nesillere bir ders ve uyarı bırakmak amacıyla kaleme almış.
Nutuk, sadece bir tarihi belge değil, aynı zamanda hem siyasi hem de edebi açıdan büyük değere sahip. Siyasi bir metin olarak, Atatürk'ün Milli Mücadele'yi hangi zorluklar içinde başlattığını, nasıl bir strateji izlediğini ve bu süreçte karşılaştığı iç ve dış engelleri nasıl aştığını belgeliyor. Milli egemenlik, tam bağımsızlık ve çağdaşlaşma gibi ideolojilerin nasıl şekillendiğini gösteren bir manifesto niteliğinde. Edebi açıdan ise, Atatürk'ün akıcı ve ikna edici hitabet yeteneğini yansıtıyor. Metin, sadece bilgi vermekle kalmıyor, aynı zamanda duygusal ve coşkulu bir dille okuyucuyu etkiliyor. Bu yönüyle, nutuk, Türk edebiyatında edebi bir söylev örneği olarak da önemli bir yere sahip.
Atatürk, Nutuk'u ilk olarak 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Cumhuriyet Halk Fırkası'nın ikinci kurultayında 36 saat 31 dakika süren bir konuşma olarak sunmuş. Bu söylevi yazarken en büyük amacı, Milli Mücadele'nin ve Cumhuriyet'in kuruluş sürecinin doğru bir şekilde anlaşılmasını sağlamak. Kime hitap ettiğini de açıkça belirtiyor: gençliğe ve geleceğe hitap ediyor. Amacı, o zorlu günleri yaşamayan genç nesillere, bağımsızlık ve cumhuriyetin ne kadar büyük fedakârlıklarla kazanıldığını anlatmak. Böylece, gençlerin cumhuriyete sahip çıkmaları ve onu korumaları için bir rehberlik görevi görüyor. Nutuk'un sonundaki "Gençliğe Hitabe" bölümü de, bu amacın en net göstergesi. Yani Atatürk, bu metni sadece geçmişi anlatmak için değil, aynı zamanda geleceği inşa etmek için bir ders kitabı olarak yazmış.
