Dil, düşünceyi birçok farklı şekilde etkiler. En başta, dil düşüncelere bir yapı ve düzen kazandırır. Zihnimizde belirsiz halde dolaşan soyut fikirleri, kelimeler ve gramer kuralları aracılığıyla somut ve anlaşılır hale getiririz. Eğer bir düşünceyi kelimelerle ifade edemiyorsak, o düşüncenin tam olarak oluşmadığını veya bulanık kaldığını söyleyebiliriz.
İkinci olarak, dilin yapısı düşünme şeklimizi yönlendirir. Bazı dillerde bir kavram için daha fazla kelime veya daha detaylı gramer yapıları bulunabilir. Bu durum, o dili konuşan kişilerin o kavramı daha ayrıntılı bir şekilde düşünmesine yol açabilir. Mesela, bir dilde "kar" kavramını ifade eden farklı türde kelimeler varsa, o dili konuşanlar karın farklı özelliklerini daha kolay ayırt edebilir ve bu konuda daha detaylı düşünebilirler. Bu duruma, dilsel görelilik hipotezi denir.
Ayrıca dil, ait olduğumuz kültürün bir parçasıdır. Toplumun değerleri, inançları ve deneyimleri dile yansır ve dil aracılığıyla düşünceye etki eder. Örneğin, bir dilde aile bağlarına, saygıya veya misafirperverliğe vurgu yapan özel kelimeler ve ifadeler varsa, o dili konuşanlar bu kavramlara daha fazla önem verebilir ve bu yönde düşünebilirler. Bu yüzden dil, sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda düşünceyi oluşturan, ona yön veren ve hatta onu sınırlayan bir unsurdur.
