Cümlenin Anlatımı Ve Diğer Konular

Question

Şu konu başlıklarını uzunca hepsinden bahsederek ÖSYM'de çıkabilecek gibi inceleyebilecek, açıklayabilecek var mı?

Answer 1

Anlam Bilgisi Konuları

Sözcüğün, Sözcük Gruplarının Anlamı ve Yorumu: Bu başlık, Türkçedeki kelimelerin ve en az iki kelimeden oluşan deyim, atasözü, ikileme, tamlama gibi söz gruplarının bağlam içindeki gerçek, mecaz, terim, yan ve soyut-somut anlamlarını bilmeyi gerektirir. Sorular genellikle bir sözcüğün cümlede kazandığı farklı anlamları bulma veya söz gruplarının taşıdığı derin anlamı (örneğin deyimin anlamını) yorumlama üzerine kurulur.

Cümlenin Anlatımı, Anlamı ve Yorumu: Bu kısım, cümlelerin taşıdığı çeşitli anlam ilişkilerini (sebep-sonuç, amaç-sonuç, koşul-sonuç, karşılaştırma, tanım, öneri, eleştiri, varsayım, olasılık gibi) anlamayı ve yorumlamayı içerir. Cümlenin doğrudan anlatımı, dolaylı anlatımı, üslup ve içerik özellikleri de bu başlık altındadır. Paragraf sorularında da cümlenin anlamına hakim olmak önemlidir.

Paragrafın Anlatımı, Anlamı ve Yorumu: Türkçe testinin en önemli ve en çok soru çıkan bölümüdür. Burada paragrafın ana düşüncesini, yardımcı düşüncelerini, başlığını, konusunu bulmak, paragrafı tamamlama, akışı bozan cümleyi veya yer değiştirmesi gereken cümleleri tespit etmek gibi beceriler ölçülür. Ayrıca, paragrafta kullanılan anlatım biçimleri (açıklama, tartışma, öyküleme, betimleme) ve düşünceyi geliştirme yolları (tanık gösterme, benzetme, karşılaştırma, örneklendirme gibi) da bu başlıkta yer alır.

---

Dil Bilgisi Konuları

Ekler ve Sözcüğün Yapısı: Türkçe kelimelerin köklerini (isim kökü, fiil kökü), gövdelerini ve bu köklere eklenen yapım eklerini (sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren) ve çekim eklerini (ismin hâl ekleri, fiil çekim ekleri gibi) ayırt etmeyi öğrenmek gerekir. Basit, türemiş ve birleşik yapılı sözcükleri bu bilgilere dayanarak buluruz.

Ses Bilgisi: Türkçede kelimelerdeki ses olaylarını (ünlü düşmesi, ünlü türemesi, ünsüz sertleşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz düşmesi gibi) inceleyen konudur. Bu kuralların yazım kurallarına etkisini bilmek de önemlidir.

İsim Soylu Sözcükler (İsim, Sıfat, Zamir), Tamlamalar, Zarf, Edat, Bağlaç, Ünlem: Bu başlıklar sözcük türleri olarak geçer ve isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem gibi kelimelerin görevlerini ve özelliklerini inceler. İsim tamlaması ve sıfat tamlaması olmak üzere iki temel tamlama türü de bu konularla ilişkilidir. Sözcüklerin cümle içinde hangi türde kullanıldığını (örneğin bir kelimenin hem isim hem sıfat olabilmesi) ayırt etmek bu kısımda sorulur.

Fiiller (Fiilde Kip, Ek-Fiil, Fiilimsi, Fiilde Yapı): Fiiller konusunun alt başlıklarıdır. Fiillerin anlamlarına, kiplerine (haber kipleri, dilek kipleri), şahıs eklerine, fiillerin yapılarına (basit, türemiş, birleşik fiil) ve özellikle çok soru çıkan fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) konusuna hakim olmak gerekir. Ek-fiil ise isim soylu sözcükleri yüklem yapma veya basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapma göreviyle incelenir.

Sözcük Grupları: Tamlamalar, fiilimsiler, birleşik fiiller, ikilemeler, deyimler gibi birden çok sözcüğün bir araya gelerek tek bir anlam veya görev üstlendiği yapıları kapsar.

Cümlenin Öğeleri: Cümleyi oluşturan temel (özne, yüklem) ve yardımcı (nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci) ögeleri bulmayı içerir. Özellikle ögeleri doğru ayırmak için sözcük gruplarının (tamlamalar, fiilimsiler) bölünmemesi gerektiği bilinmelidir.

Fiil Çatısı: Fiilin özne ile olan ilişkisine (etken, edilgen, dönüşlü, işteş) ve nesne ile olan ilişkisine (geçişli, geçişsiz, oldurgan, ettirgen) göre incelemesini kapsar.

Cümle Türleri: Cümlelerin anlamına (olumlu, olumsuz, soru, emir), yüklemin türüne (isim cümlesi, fiil cümlesi), yapısına (basit, birleşik, sıralı, bağlı) ve yüklemin yerine (kurallı, devrik, eksiltili) göre sınıflandırılmasını içerir.

---

İfade ve Yazım Konuları

Yazım Kuralları-Noktalama İşaretleri: Bu iki konu genellikle birlikte sorulur. Yazım kuralları büyük harflerin, sayıların, birleşik kelimelerin, kısaltmaların yazımı ile "de/da" ve "ki" bağlaçlarının ve "mi" soru ekinin yazımı gibi konuları içerir. Noktalama işaretleri ise cümlenin yapısına ve anlamına göre nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta, ünlem, tırnak işaretleri gibi işaretlerin doğru kullanımını bilmeyi gerektirir.

Anlatım Bozuklukları: Cümlelerin açık, anlaşılır ve dil bilgisi kurallarına uygun olması için yapılan hataların giderilmesini inceler. Anlamsal bozukluklar (gereksiz sözcük kullanımı, anlamca çelişen sözcükler) ve yapısal bozukluklar (özne-yüklem uyumsuzluğu, tamlama yanlışları, öge eksikliği) olmak üzere iki ana başlıkta toplanır. ÖSYM son yıllarda bu konudan doğrudan soru sormasa da, doğru cümle kurma becerisi diğer sorular için çok önemlidir.

İletişim, Dil ve Kültür; Dillerin Sınıflandırılması: Bu başlık dil bilgisi konularından ziyade daha çok Edebiyat ve Dilin Tanımı ile ilgili teorik bir bölümdür. İletişim ögeleri, dilin özellikleri, dillerin yapı ve köken bakımından sınıflandırılması gibi temel kavramları kapsar.

Comments

Bunu daha da açsaydın keşke.