Mendel'in çaprazlamalarında bezelye (Pisum sativum) bitkisini kullanmasının birkaç önemli nedeni vardır. Bu nedenler, onun kalıtım biliminin temel yasalarını keşfetmesini kolaylaştırmıştır.
Bezelye Kullanımının Nedenleri
Mendel, deneylerinde bezelyeyi seçerken bitkinin sunduğu avantajlardan yararlanmıştır.
-
Kolay Yetiştirilebilirlik ve Kısa Yaşam Döngüsü: Bezelyeler kolay yetiştirilebilir bitkilerdir ve kısa bir yaşam döngüsüne sahiptirler. Bu durum, Mendel'in kısa bir süre içinde çok sayıda deney yapmasını ve art arda gelen kuşakları hızlı bir şekilde gözlemlemesini sağlamıştır.
-
Bol Tohum Üretimi: Bezelyeler, her bir döllenmeden sonra çok sayıda tohum (yavru) üretirler. Bu, Mendel'in istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar çıkarabilmesi için gerekli olan geniş veri örneklemi oluşturmasına imkan vermiştir.
-
Kapalı Çiçek Yapısı ve Kontrollü Çaprazlama: Bezelye çiçekleri genellikle kapalı bir yapıya sahiptir, bu da onların doğal olarak kendilerini döllemelerini sağlar. Kendini dölleme, Mendel'in saf (homozigot) soylar elde etmesini kolaylaştırmıştır. Ayrıca, bu kapalı yapı sayesinde Mendel, çiçekleri açıp istediği bitkiler arasında yapay çaprazlamalar yaparak hangi özelliklerin kimden geldiğini kesin olarak kontrol altında tutabilmiştir.
-
Net ve Zıt Karakterler: Bezelye bitkisi, Mendel'in incelediği yedi farklı karakter (örneğin, tohum şekli, tohum rengi, çiçek rengi) için net ve zıt (baskın-çekinik) özelliklere sahiptir. Örneğin, tohum ya düz ya da buruşuktur, arada bir form genellikle görülmez. Bu ikili ve belirgin özellikler, kalıtım desenlerini takip etmeyi ve sonuçları yorumlamayı çok daha basit hale getirmiştir.
-
Ucuzluk ve Erişilebilirlik: Bezelye tohumlarının ucuz ve kolay bulunabilir olması da büyük ölçekli deneyler yapması için pratik bir avantaj sağlamıştır.
Bu nedenlerden dolayı bezelyeler, Mendel'in kalıtım ilkelerini izole edilmiş, basit ve kontrol edilebilir bir sistemde incelemesi için ideal bir model organizma olmuştur.
