Külli İrade
Külli irade, Allah'ın (c.c.) mutlak ve sınırsız olan dileme gücüdür. Yüce Allah'ın, evrendeki her şeyi, hiçbir şeye ihtiyaç duymadan ve hiçbir engelle karşılaşmadan dilediği gibi yapma, yaratma ve düzenleme gücünü ifade eder. Külli irade sınırsızdır ve insan iradesi buna tabiidir. İnsanın bu iradeyi etkileme, değiştirme veya karşı çıkma gücü yoktur.
Örnek:
Dünyanın kendi ekseni etrafında dönme hızının veya Güneş'in doğuş ve batış vaktinin belirlenmesi, yer çekimi kanununun işleyişi gibi tamamen Allah'ın dilemesiyle gerçekleşen ve insanın müdahale edemediği evrensel yasalar külli iradeye örnektir.
Cüz'i İrade
Cüz'i irade, Allah'ın insanlara sınırlı ve sorumlu bir şekilde verdiği seçme ve tercih etme özgürlüğüdür. İnsanın, kendi hayatıyla ilgili konularda (yeme, içme, konuşma, çalışma, inanma veya inkâr etme gibi) belli sınırlar içinde seçim yapabilme yeteneğidir. İnsan, bu iradesini kullandığı eylemlerden sorumlu tutulur.
Örnek:
Sabah uyanınca namaz kılmayı veya kılmamayı tercih etmesi, okula yürüyerek veya otobüsle gitmeyi seçmesi, dürüst konuşmayı veya yalan söylemeyi seçmesi gibi, insanın kendi çabası ve tercihiyle gerçekleştirdiği tüm eylemler cüz'i iradeye örnektir.
