Dolaylı tümleç, diğer adıyla yer tamlayıcısı, cümlede yüklemin anlamını yer, yön ve bulunma bakımından tamamlayan yardımcı ögedir. Dolaylı tümleçler her zaman ismin -e, -de, -den hâl eklerinden birini alarak oluşur ve bu ekleri koruyarak yükleme sorulan sorulara cevap verir.
Dolaylı tümlecin cevap verdiği temel sorular şunlardır:
-
-e (Yaklaşma/Yönelme Hâli) Ekli Sorular: Bu sorular, eylemin hangi yöne doğru yapıldığını veya hangi şeye yöneldiğini belirtir.
-
Kime? (Varlık bir kişi ise)
-
Neye? (Varlık cansız bir nesne veya soyut bir kavram ise)
-
Nereye? (Yön veya yer belirtiyorsa)
-
-de (Bulunma Hâli) Ekli Sorular: Bu sorular, eylemin nerede gerçekleştiğini veya hangi varlık üzerinde bulunduğunu belirtir.
-
Kimde? (Varlık bir kişi ise)
-
Neyde? (Varlık cansız bir nesne veya soyut bir kavram ise)
-
Nerede? (Yer belirtiyorsa)
-
-den (Ayrılma/Çıkma Hâli) Ekli Sorular: Bu sorular, eylemin hangi yerden veya hangi varlıktan uzaklaştığını, ayrıldığını veya kaynaklandığını belirtir.
-
Kimden? (Varlık bir kişi ise)
-
Neyden? (Varlık cansız bir nesne veya soyut bir kavram ise)
-
Nereden? (Yer belirtiyorsa)
Bu dokuz soru, dolaylı tümleci bulmak için yükleme sorulan temel sorulardır. Dolaylı tümlecin kendisi de mutlaka bu eklerden birini (-e, -de, -den) taşımak zorundadır.
Örnekler:
-
Yarın okula gidecek. Nereye? (-e hâli)
-
Kitaplar masanın üzerinde duruyor. Nerede? (-de hâli)
-
Bu bilgiyi öğretmenimden öğrendim. Kimden? (-den hâli)
