Question

"Etken çatılı" bir fiil ile "edilgen çatılı" bir fiil arasındaki farkı açıklayınız.

Answer 1

Etken çatılı fiil ile edilgen çatılı fiil arasındaki temel fark, cümlenin yükleminde bildirilen işi yapanın belli olup olmamasından ve öznenin bu iş karşısındaki konumundan kaynaklanır.

Etken Çatılı Fiil

• Tanım: İşi yapanın, yani gerçek öznenin cümlede açıkça veya gizli olarak bulunduğu fiildir.

• Öznenin Konumu: Özne, eylemi bizzat gerçekleştiren kişidir. Cümlede işi yapan bellidir.

• Ek: Fiil genellikle ek almaz veya edilgenlik eki almaz.

• Örnek: "Öğrenci, tahtadaki soruyu çözdü."

  • Açıklama: Çözme işini yapan ("öğrenci") bellidir ve bu kişi gerçek öznedir.

Edilgen Çatılı Fiil

• Tanım: İşi yapanın (gerçek öznenin) belli olmadığı fiildir. Cümledeki özne, işi yapan değil, yapılan işten etkilenen durumundadır ve buna sözde özne denir.

• Öznenin Konumu: Cümledeki özne (sözde özne), aslında işi yapan değil, başkası tarafından yapılan eylemden etkilenen varlıktır.

• Ek: Fiil kök veya gövdesine mutlaka "-l" veya "-n" eklerinden biri getirilir.

• Örnek: "Tahtadaki soru, hızlıca çözüldü."

  • Açıklama: Çözülme işi yapılmıştır ancak bu işi kimin yaptığı belli değildir. Cümledeki "tahtadaki soru" ise işi yapan değil, yapılan işten etkilenen durumundadır ve sözde öznedir. İşin "başkası tarafından" yapıldığı anlamı vardır.

Kısaca:

Etken çatıda işi özne yapar, edilgen çatıda ise iş başkası tarafından yapılır ve özne sadece işten etkilenir.