İslam bilginlerinin tarih, astronomi, matematik, fizik, kimya gibi bilimlerle ilgilenmelerinin temelinde yatan ana düşünce, evreni ve içindekileri anlamaktır. İslam dininde bilgiye ve ilim öğrenmeye büyük önem verilir; Kur'an ve hadisler insanları sürekli düşünmeye, araştırmaya ve kâinatı incelemeye teşvik eder. Bilginler, evreni Allah'ın yarattığı büyük bir kitap olarak görmüşlerdir. Bu kitabı okumak, yani evrendeki düzeni, yasaları ve incelikleri keşfetmek, onlara göre Yaratıcı'nın varlığını, birliğini ve kudretini daha iyi anlamanın bir yoluydu.Bu ana motivasyonun yanında, bu bilimlerin pratik hayattaki ihtiyaçları karşılama amacı da vardı. Örneğin, astronomi ve matematik bilgisi, namaz vakitlerinin doğru bir şekilde belirlenmesi, kıble yönünün bulunması ve Ramazan ayının başlangıcı gibi dini ibadetler için çok gerekliydi. Aynı zamanda bu ilimler, denizcilikte yön bulmaya ve takvim oluşturmaya da yarıyordu. Matematik, miras hukuku (feraiz) hesaplamalarında veya ticari işlemlerde adaleti sağlamak için kullanılıyordu. Fizik ve kimya, tıp alanındaki gelişmeler, ilaçların yapımı veya çeşitli madenlerin işlenmesi gibi konularda topluma fayda sağlıyordu. Tarih bilimi ise geçmiş ümmetlerden ibret almak, Peygamber'in hayatını ve İslam'ın yayılışını doğru anlamak için inceleniyordu. Dolayısıyla, bu bilimsel çalışmalar hem Allah'ın yarattığı düzeni anlayarak O'na yaklaşma arzusundan hem de Müslüman toplumun günlük ve dini hayatını kolaylaştırma ihtiyacından kaynaklanıyordu.
