Osmanlı Devleti'nde tarih derslerinde öğrendiğimiz en önemli konulardan biri Anadolu'da çıkan Celâli İsyanlarıdır. Bu isyanlar adını Yavuz Sultan Selim döneminde isyan eden Bozoklu Celâl'den almıştır ve daha sonraki yıllarda Anadolu'daki tüm isyanlara bu isim verilmiştir. Devletin uzun süren Avusturya ve İran savaşlarında yıpranması, ekonominin bozulması ve yöneticilerin halka kötü davranması bu olayların patlak vermesinde çok büyük rol oynamıştır. Özellikle tımar sisteminin yani toprak düzeninin bozulmasıyla haksızlıklar artmış, ağırlaşan vergilerini ödeyemeyen halk büyük bir çaresizlik içine düşmüştür. Savaşlardan kaçan veya işsiz kalan silahlı askerler köyleri basıp eşkıyalık yapmaya başlayınca Anadolu'da dirlik ve düzen tamamen bozulmuştur. Bütün bu yaşananlar yüzünden Anadolu halkı büyük acılar çekmiş, can güvenliği kalmadığı için köylerini bırakıp güvenli gördükleri surlu şehirlere veya dağlara kaçmak zorunda kalmıştır. Tarihte Büyük Kaçgun adını verdiğimiz bu devasa göç dalgası yüzünden tarlalar boş kalmış, tarımsal üretim durmuş ve hem devletin hem de halkın ekonomisi çökmüştür. İsyanların çıkma sebeplerini ve devlete verdiği tüm zararları hazırladığım tabloda daha ayrıntılı bir şekilde görebiliriz.
|
Celâli İsyanlarının Nedenleri
|
Celâli İsyanlarının Sonuçları
|
|
Tımar sisteminin bozulması ve toprakların hak etmeyen kişilere rüşvetle verilmesi
|
Köylülerin can korkusuyla topraklarını terk ederek şehirlere veya dağlara kaçması (Büyük Kaçgun)
|
|
Uzun süren ve masraflı olan Avusturya ve İran savaşlarının devlet hazinesini tüketmesi
|
Tarımsal üretimin durma noktasına gelmesi ve Anadolu'da büyük bir kıtlık yaşanması
|
|
Kadı, sancakbeyi ve beylerbeyi gibi devlet yöneticilerinin halka haksızlık yapması ve baskı kurması
|
Devletin köylüden vergi toplayamaması ve hazine gelirlerinin çok büyük oranda azalması
|
|
Savaşlardan kaçan, işsiz kalan sekban ve sarıca askerlerinin silahlarıyla eşkıyalık yapması
|
Anadolu'da can, mal ve namus güvenliğinin tamamen ortadan kalkması
|
|
Halka yüklenen olağanüstü hal vergilerinin (avarız vergisi) çok ağırlaştırılıp sürekli hale getirilmesi
|
Şehirlere yapılan büyük göçler yüzünden şehirlerde işsizlik, barınma, asayiş ve yiyecek sıkıntılarının ortaya çıkması
|
|
Anadolu'da nüfusun hızla artmasına rağmen ekilebilir tarım arazilerinin insanlara yetmemesi
|
Birçok köyün, kasabanın tamamen yakılıp yıkılması ve harabeye dönerek ıssız kalması
|
|
Devlet memurluklarına yetenekli kişilerin değil, adam kayırma (iltimas) yoluyla liyakatsiz kişilerin getirilmesi
|
İsyanları bastırmak için çok sert ve kanlı yöntemler kullanıldığı için halk ile devlet arasındaki güven bağının derin bir yara alması
|
