İstanbul isyanları, genellikle başkentte bulunan yeniçeriler ve zaman zaman medrese öğrencileri tarafından çıkarılan, devletin merkezini doğrudan etkileyen olaylardır. Bu isyanların ortaya çıkışındaki temel sebepler ve devlet üzerindeki etkileri aşağıda yer alan tabloda detaylandırılmıştır.
|
İstanbul İsyanları’nın Nedenleri
|
İstanbul İsyanları’nın Sonuçları
|
|
Yeniçerilerin maaşlarının zamanında ödenmemesi veya ayarı düşük paralarla verilmesi
|
Merkezi otoritenin zayıflaması ve padişahların yönetimdeki gücünün sarsılması
|
|
Askerlerin cülus bahşişi alabilmek için sık sık padişah değişikliği istemeleri
|
II. Osman ve Sultan İbrahim gibi padişahların tahttan indirilmesi veya öldürülmesi
|
|
Bazı devlet adamlarının ve saray görevlilerinin kendi çıkarları için askerleri kışkırtması
|
İsyancıların baskısıyla çok sayıda tecrübeli devlet adamının idam edilmesi
|
|
"Ocak devlet içindir" anlayışının yerini "Devlet ocak içindir" fikrinin alması
|
İstanbul’da can ve mal güvenliğinin bozulması, halkın büyük korku yaşaması
|
|
Disiplini bozulan ordunun devlet yönetimine ve siyasi kararlara müdahale etmesi
|
Devlet hazinesinin sürekli ödenen bahşişler ve ulufe artışları nedeniyle zorlanması
|
Bu isyanlar genellikle ekonomik sıkıntılarla başlasa da zamanla askerlerin siyasi bir güç haline gelmesine neden olmuştur. Yeniçeriler istediklerini yaptırabilmek için sarayı kuşatmış ve yönetimi baskı altına almışlardır. Örneğin Çınar Vakası olarak bilinen olayda, isyancıların hazırladığı listede yer alan otuzdan fazla devlet adamı idam edilerek cesetleri Sultanahmet Meydanı'ndaki çınar ağaçlarına asılmıştır. Bu durum devlet içindeki eğitimli ve tecrübeli kadroların kaybına yol açarak idari yapıda büyük bir boşluk yaratmıştır. Padişahların otoritesi bu kadar kolay sarsılabildiği için devletin dış politikadaki gücü de zayıflamıştır. Şehirde çıkan yangınlar ve yağma olayları nedeniyle ticaret hayatı durma noktasına gelmiş ve halkın devlete olan bağlılığı azalmıştır. Bu karışıklıklar boyunca devletin enerjisinin çoğu dışarıdaki fetihler yerine içerideki disiplinsizliği çözmeye harcanmıştır.
