Gazel, Divan edebiyatında kullanılan ve genellikle aşk, sevgili, şarap ve tabiat güzellikleri gibi lirik konuları işleyen bir nazım biçimidir. Gazel, ilk beytinin mısraları birbiriyle kafiyeli, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ise ilk beytin ikinci mısrasıyla kafiyeli olacak şekilde düzenlenir. Gazeller genellikle 5 ile 15 beyit arasında değişir ve her beyti aynı ölçü ve kafiye düzenine sahiptir.
İşte bazı gazel örnekleri:
Fuzuli’nin Gazeli:
Meni cândan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdum şem’i yanmaz mı
Kamu bîmârına cânân devâ-yı derd ider ihsân
Niçün kılmaz mana dermân meni bîmâr sanmaz mı
Şeb-i hicrân yanar cânum töker kan çeşm-i giryânum
Uyadur halkı efgânum kara bahtum uyanmaz mı
Gül-i ruhsârına karşu gözümden kanlu ahar su
Habîbüm fasl-ı güldür bu ahar sular bulanmaz mı
Degüldüm men sana mâ’il sen itdün aklumı zâ’il
Mana ta’n eyleyen gâfil seni görgeç utanmaz mı
Fuzûlî rind-i şeydâdur hemîşe halka rüsvâdur
Sorun kim bu ne sevdâdur bu sevdâdan usanmaz mı
Bu gazelde Fuzuli, aşkın verdiği acıları ve sevgilinin cefalarını dile getirirken, aynı zamanda aşkın bağlılığını ve vazgeçilmezliğini de vurgulamaktadır.
Şeyh Galib’in Gazeli:
Sevgilim bir güldür, ben bir kelebeğim,
Onu görmeden yaşayamam ben.
Onun kokusundan sarhoş olurum,
Onun gülüşünde mest olurum ben.
Sevgilim bir aydır, ben bir yıldızım,
Onun etrafında dönerim ben.
Onun ışığıyla aydınlanırım,
Onun soğukluğunda ısınırim ben.
Şeyh Galib bu gazelinde sevgiliye duyulan derin bağlılığı ve aşkın etkisini anlatmaktadır.
Gazel, Divan edebiyatının en sevilen nazım biçimlerinden biri olup, şairlerin duygularını ifade etme konusunda ustalıklarını sergiledikleri bir alandır.
