-
İlk Türk devletlerinin komşuları ile olan ilişkilerinde ekonomik unsurlar daha etkili olmuştur. Çünkü ilk Türk topluluklarının yaşadığı coğrafya, daha çok bozkır kültürü etrafında şekillenmesi sebebi ile bu toplulukların geçim kaynakları hayvancılık, tarım, el sanatları, madencilik, dericilik ve ticaret olmuştur. İlk Türk devletlerinden biri olan Hunlar; demir, altın, gümüş gibi madenleri çıkarıp işleyebilmiştir. Başta Çin olmak üzere komşularına kürk, deri, silah vb. satıp karşılığında ipek, çay ve tarım ürünleri almışlardır. Ayrıca İpek Yolu güzergahı Türkler topluluklarının sahip olduğu topraklardan geçmiş ve bu yolda ticaretin bol ve kazançlı olması Türk devletlerinin komşularıyla bir rekabet yaşamasına neden olmuştur.
-
İlk Türk devletlerinin komşuları ile olan ilişkilerinde askeri unsurlar da önemli rol oynamıştır. Çünkü ilk Türk toplulukları savaşçı bir kimliğe sahip olmuş ve başta Çin olmak üzere komşu devletlerle çeşitli savaşlar yapmışlardır. Örneğin Hunlar döneminde Mete Han, Çin imparatorunu bozguna uğratmış ve barış antlaşması yapmıştır. Bu antlaşma sonrası Mete Han bir Çinli prensesle evlenmiştir. Bu da siyasi ve ticari ilişkileri geliştirmek amacıyla kurulan bir akrabalık örneğidir. Ancak bu akrabalıklardan yararlanan Çinli diplomatlar, Hun ülkesine rahatça girebilmiş ve Hun birliğini bozucu faaliyetlerde bulunmuştur. Bu da askeri ilişkilerin zaman zaman gerilime neden olduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak ilk Türk devletlerinin komşuları ile olan ilişkilerinde hem ekonomik hem de askeri unsurlar etkili olmuştur. Ancak ekonomik unsurların daha ağır bastığı söylenebilir.
