Adam adamdan korkmaz, utanır atasözünün anlamı, insanların ahlaklı davranmaya iten korku değil, küçük görülme duygusudur. Bu atasözü, insanların başkalarının gözünde nasıl göründüklerine önem verdiklerini ve utanma duygusunun onları kötü işlerden alıkoyduğunu ifade eder. Bu atasözü ile ilgili bir hikaye şöyledir:
Bir zamanlar bir adam, bir kuyumcudan çok değerli bir yüzük çalmıştır. Adam, yüzüğü saklamak için evine gitmiştir. Ancak evde karısı ve çocukları onu beklemektedir. Adam, yüzüğü nereye saklayacağını düşünürken, karısının gözüne ilişmiştir. Karısı, adamın elindeki yüzüğü fark etmiştir ve ona sormuştur:
-
Bu yüzük nereden geldi? Senin değil mi?
-
Hayır, benim değil. Bir arkadaşımdan aldım. Bir süre bende dursun diye.
-
Arkadaşın kim? Neden sana bıraktı?
-
İsmi Ahmet. Bir iş için şehir dışına çıkıyor. Yüzüğünü emanet etti.
Adam, karısına böyle yalan söylemiştir. Ancak karısı, adamın yalan söylediğini anlamıştır. Çünkü Ahmet diye bir arkadaşı olmadığını bilmektedir. Karısı, adamın yüzüğü çaldığını düşünmüştür ve ona kızmıştır.
-
Sen nasıl bir adamsın? Hırsızlık mı yaptın? Bu yüzük senin değilse, hemen geri götür. Yoksa polise haber veririm.
-
Sakin ol, karıcığım. Ben hırsızlık yapmadım ki. Sadece ödünç aldım. Biraz sonra geri vereceğim.
-
Ödünç almak mı? Sen kimsin ki, böyle değerli bir yüzüğü ödünç alabiliyorsun? Bana yalan söyleme. Bu yüzük senin değilse, hemen geri götür.
Karısı, adamı böyle sıkıştırmıştır. Adam, karısının sözlerinden korkmuş ve utanmıştır. Çünkü karısı ve çocukları onun hırsız olduğunu öğrenirse, onlara nasıl bakacağını düşünmüştür. Adam, yüzüğü geri götürmeye karar vermiştir.
Adam, yüzüğü geri götürmek için evden çıkmıştır. Ancak kuyumcunun dükkanına giderken, polisler onu durdurmuştur. Polisler, adamın elindeki yüzüğü görmüş ve onu tanımışlardır. Çünkü kuyumcu, yüzüğünün çalındığını bildirmiş ve adamın eşkalini vermiştir.
Polisler, adamı tutuklamış ve kuyumcuya götürmüşlerdir. Kuyumcu, adamı görünce tanımış ve ona kızmıştır.
-
Sen nasıl bir adamsın? Benim yüzüğümü nasıl çalarsın? Senin hiç utanman yok mu?
-
Affedersiniz, efendim. Ben çok pişmanım. Yüzüğünüzü geri getirmeye geliyordum.
-
Geri getirmeye mi geliyordun? Neden çaldın o zaman? Senin hiç vicdanın yok mu?
Adam, kuyumcunun sözlerinden de korkmuş ve utanmıştır. Çünkü kuyumcu ve polisler onun hırsız olduğunu biliyorlardır. Adam, başını öne eğmiş ve susmuştur.
Böylece adam, hem karısının hem de kuyumcunun gözünde küçülmüştür. Adam, adamdan korkmaz, utanır atasözünün doğruluğunu anlamıştır.
