Eski Türk devletlerinde kültür ve uygarlık, Türklerin Orta Asya’da kurdukları siyasi, sosyal, dini, sanatsal ve edebi yapıları kapsar. Eski Türk devletlerinde kültür ve uygarlık hakkında şu bilgiler verilebilir:
-
Eski Türk devletlerinde devlet yönetimi, Gök Tanrı’nın hükümdara verdiği kut inancına dayanırdı. Hükümdarlar Han, Kağan, Hakan gibi unvanlar kullanırlardı. Devletin önemli meseleleri kurultay adı verilen danışma meclisinde görüşülürdü. Devlet teşkilatında hükümdardan sonra vezir, şad, yabgu, tigin gibi görevliler bulunurdu.
-
Eski Türk devletlerinde toplum yapısı, aile, urug (sülale), boy ve bodun (millet) gibi birimlerden oluşurdu. Türk toplumunda kadın erkekle eşit haklara sahipti. Toplumda soyluluk veya kölelik gibi sınıflar yoktu. Toplum ekonomik ve dini özgürlüğe sahipti.
-
Eski Türk devletlerinde din ve inanç, Şamanizm adı verilen doğaüstü güçlere inanma şekliydi. Şamanlar din adamları olarak görev yaparlardı. Türkler Gök Tanrı’ya taparlardı. Türk mitolojisinde Oğuz Kağan, Ergenekon, Bozkurt gibi efsaneler bulunurdu.
-
Eski Türk devletlerinde dil ve alfabe, Türkçe’nin en eski örnekleri olarak kabul edilir. Orhun Yazıtları en önemli dil belgesidir. Göktürk alfabesi adı verilen runik bir yazı sistemi kullanılırdı. Uygurlar ise Soğd alfabesini benimsemişlerdi.
-
Eski Türk devletlerinde edebiyat, sözlü geleneğe dayalıydı. Destanlar, sagular, koşuklar, atasözleri ve deyimler edebiyatın başlıca türleriydi. Manas Destanı, Ergenekon Destanı, Oğuz Kağan Destanı gibi önemli eserler vardı.
-
Eski Türk devletlerinde sanat, göçebe yaşam tarzına uygun olarak gelişmişti. Heykel sanatında hayvan figürleri ön plandaydı. Balbal adı verilen mezar taşları da heykel sanatının örneklerindendi. Mimari sanatta ise çadır ve kervansaraylar dikkat çekiyordu. Müzik ve çalgılarda ise kopuz, ney, davul gibi enstrümanlar kullanılırdı.
