İltizam sistemi, Osmanlı Devleti’nde devlete ait gelirlerin bir kısmının belirli bir bedel karşılığında şahıslara devredilerek vergi olarak toplanması sistemidir. Bu sistem sayesinde devlet hem gelirini arttırmış hem de idari otoritesini güçlendirmiştir.
İltizam sistemi, Fatih Sultan Mehmet döneminde yeni fetihler sonrasında toprakların genişlemesiyle merkezden uzak bölgelerde uygulanmaya başlanmıştır. 16. yüzyılda ticaret yollarının değişmesi ve uzun süren savaşlar sonucu Osmanlı Devleti ekonomik olarak zayıflayınca tımar sistemi kaldırılmış ve yerine iltizam sistemi getirilmiştir.
İltizam sisteminin faydaları şunlardır:
-
Vergilerin kolay ve hızlı bir şekilde toplanması
-
Devletin kasasına nakit para girişi sağlanması
-
Ekonomik kalkınma ve canlılık
-
İdari denetim ve otorite
İltizam sistemi, II. Mahmut zamanına gelindiğinde kaldırılmıştır. Kaldırılmasının nedeni ise iltizam sisteminin zamanla kontrolden çıkmasıdır. Vergileri toplayan mültezimler adı verilen kişiler halktan fazla vergi talep etmiş ve vergiyi ödeyemeyen halk topraklarını bırakıp gitmek zorunda kalmıştır. Bu da Osmanlı Devleti’nin ekonomik ve idari açıdan zayıflamasına yol açmıştır.
