Mai ve Siyah kitabının özeti şöyle:
Mai ve Siyah, Halid Ziya Uşaklıgil tarafından yazılan ve 1897 yılında yayımlanan bir romandır. Roman, hayalleri olan bir genç şairin babasının ölümüyle başlayan hayat mücadelesini, ailevi ve toplumsal sorunları, aşkını ve hayal kırıklıklarını anlatır. Mai, hayalleri; siyah ise gerçekleri temsil eder. Roman, batı tarzdaki Türk romanının ilk örneği olarak kabul edilir.
Romanın baş kahramanı Ahmet Cemil, lise son sınıfta babasını kaybeder ve annesi ile kız kardeşi İkbal’e bakmak zorunda kalır. Yabancı dil bilen Ahmet Cemil, kitap çevirisi yaparak ve zengin ailelerin çocuklarına ders vererek geçimini sağlar. Şiire tutkun olan Ahmet Cemil, Türk edebiyatına yeni bir yön vermek ister. Arkadaşı Hüseyin Nazmi ile edebiyat, sanat ve basın çevrelerinde yaşanan olumsuzlukları tartışır. Ahmet Cemil, aynı zamanda Hüseyin Nazmi’nin kız kardeşi Lamia’ya platonik olarak aşıktır. Ancak Lamia, onun duygularından habersizdir.
Ahmet Cemil, Mirat-ı Şuun gazetesinde çalışmaya başlar ve ün kazanır. Ancak gazetenin sahibi ölünce yerine oğlu Vehbi geçer. Vehbi, Ahmet Cemil’in kız kardeşi İkbal ile evlenir. Ancak Vehbi, kumarbaz ve içki düşkünü bir adamdır. İkbal’i hamileyken döver ve bebeğini kaybettirir. İkbal de hastanede ölür. Ahmet Cemil, Vehbi’ye düşman olur ve gazeteden kovulur.
Ahmet Cemil’in hayatı iyice zorlaşır. Lamia ise başka bir adamla evlenir. Ahmet Cemil’in bütün hayalleri yıkılır. Sonunda hastalanır ve yoksulluk içinde ölür.
