Ana, Maksim Gorki’nin 1906’da Amerika’daki sürgününde yazdığı bir romandır. Bu eser, 1905’teki Rus Devrimi öncesindeki Rus işçi sınıfının fakir yaşantısını anlatır. Roman, toplumcu gerçekçilik akımının başyapıtlarından biri olarak kabul edilir.
Ana’nın ana karakteri Pelageya Nilovna Vlasova (Ana) adındaki bir kadındır. Kocası tarafından şiddet gören Ana, eşinin ölümünden sonra yaşadıklarıyla gelişerek değişir. Oğlu Pavel’a olan sevgisini, analık duygusunu çevresindekilere de verebilen fedakâr bir kadındır. Pavel ise sosyalist ruhlu, çevresi tarafından sevilen ve saygı gören bir liderdir. Duygularını belli edemeyen, davası uğruna sonuna kadar direnen bir karakterdir.
Roman, 1905 ile 1917 Ekim Devrimi öncesinde Rusya’da yaşanan ekonomik ve sosyal yaşantıya bağlı gelişen devrimi hazırlayan şartların oluşmasını anlatır. “Ana” karakterinin çevresinde gelişen hikâye, kocasının baskı ve eziyetinden körelen kadının içinde gerçekleştirdiği devrimi ve oğlu Pavel’in sosyalist mücadelesini yansıtır. İşçiler arasında dayanışma başlar ve bu hareket, içine köylüleri de alarak büyür. Ana, sadece Pavel’ın anası değil, aynı zamanda tüm arkadaşlarının da anası olur. Pavel, hapisten çıktıktan sonra bölgenin lideri olur ve devrimci mücadelede önemli bir rol üstlenir.
Özet:
Pelageya, kocası ve oğlu Pavel ile Rusya'nın küçük bir işçi kasabasında yaşayan bir kadındır. Kasaba halkı, sıkı çalışmalara rağmen genellikle aç kalır ve gece olunca dertlerini unutmak için alkol tüketir. Sistem ve yaşam koşullarının yarattığı mutsuzluk, insanları şiddet ve alkole yöneltir. Şiddet ve kavga, kasabanın günlük yaşamının bir parçası haline gelmiştir. Pelageya, eşinden gördüğü şiddete rağmen kaderine boyun eğer. Oğlu Pavel da bu ortamda büyür. Babasının ölümünden sonra Pavel, kasaba halkı gibi yaşamaya devam etse de, alkolü tercih etmez ve zamanla daha eğitimli ve saygılı bir genç olur. Annesi başlangıçta bu değişimi yadırgasa da, Pavel’ın arkadaşlarıyla tanıştıkça ve sohbetlerini dinledikçe rahatlar. Hak, adalet ve kardeşlikten bahseden bu gençlere karşı sempati duyar, ancak onların karşılaştığı tehlikelerden endişe eder. Kendi yaşadıklarını ve korkularını düşündükçe gençlere olan sempatisi artar ve onlara yardım etmeye başlar.
Pavel’ın arkadaşı Andrey, onlarla birlikte yaşamaya başladığında Pelageya büyük bir mutluluk duyar. Bir süre sonra, fabrikadaki birçok işçi de bu sosyalist harekete destek vermeye başlar. Pavel, fabrikada yaşanan haksızlıklarla mücadele ettiği için tutuklandığında, Pelageya onun yerine bildiri dağıtarak hareketin bir parçası olur. Artık sadece Pavel’ın annesi değil, Andrey ve diğer arkadaşlarının da annesi olmuştur. Pavel hapisten çıktıktan sonra, istemese de bölgenin lideri olur ve 1 Mayıs yürüyüşünde bayrağı taşır, insanları arkasından sürükler. Ardından Pavel ve arkadaşları tekrar tutuklanır.
Oğlu hapisteyken, Pelageya okuma yazma öğrenir ve sosyalist hareketi anlatan bildiri ve kitapları köylülere dağıtmaya başlar. Direniş fabrikanın yanı sıra köy halkının da desteğiyle büyür. Pelageya, yaşına rağmen verilen görevleri başarıyla yerine getirerek farkında olmadan bir aktivist haline gelir. Gittiği yerlerde ve tanıştığı insanlarda fakirlik ve sömürüyü gördükçe içindeki ateş daha da büyür. Sistemin, insanları kilise ve baskıyla sindirdiğini düşünür. Oğlunun ve arkadaşlarının yargılanmasını kabul edemez çünkü onlar kimseyi öldürmemiş ya da kötü bir şey yapmamışlardır.
Mahkeme günü geldiğinde, avukat istemeyen tutuklular savunmalarını kendileri yapar. Hak talebinin kötü bir şey olmadığını, kapitalist düzeni ve insanların sömürüldüğünü anlatırlar. Mahkeme, mevcut düzeni korumak için tutukluları sürgüne gönderir. Pelageya, sürgün kararına çok üzülür ancak aynı zamanda gurur duyar. Oğlunun mahkemedeki konuşmasının farkındalığı artıracağını ve kitleleri büyüteceğini bilir. Bildirileri dağıtırken yakalanır, elindeki valizi açar ve kağıtları havaya savurur. Kağıtlar havada savrulurken, Pelageya dayak yemesine rağmen bildiklerini anlatmaya devam eder.
