Somut anlam, beş duyumuzdan en az biriyle, yani görme, işitme, dokunma, tatma veya koklama duyularımızdan herhangi biriyle algılayabildiğimiz maddeleri veya varlıkları anlatan kelimelerdir. Mesela kitap, ağaç, su, ses, rüzgar veya ışık somut kelimelerdir. Burada bazen rüzgar veya ses gibi kelimeler kafa karıştırabiliyor. Bunları gözümüzle göremesek de rüzgarı derimizle hissederiz, sesi de kulağımızla duyarız; işte sırf bu yüzden bu kelimeler de somut kabul ediliyor.
Soyut anlam ise beş duyumuzun hiçbiriyle algılayamadığımız, ancak var olduğunu aklımızla, hislerimizle ya da zihnimizle bildiğimiz kavramları ifade eden kelimelerdir. Sevgi, nefret, korku, özgürlük, rüya, iyilik veya cesaret gibi kelimeler soyut anlamlıdır. Bunların fiziksel bir maddesi, şekli veya rengi yoktur; onlara dokunamayız, onları göremeyiz veya tadamayız, sadece zihnimizde var olurlar.
Şimdi somut ve soyut sözcüğünü nasıl ayırt edebileceğimizi konusunda birer taktik geliştirelim.
Somut: Var olan, maddedir. O zaman somut sözcüğündeki “m” harfi bizim ipucumuz olsun. Var olan madde.
Soyut: Yok olandır diyebiliriz. Yani soyut sözcüğündeki “y” harfi bizim ipucumuzdur. Soyut = yok
Somutlama (somutlaştırma):
Şimdi en çok karıştırılan durumlardan birisi olan somutlamanın ne olduğuna bakalım.
Aslında soyut olan bir anlamı somutlaştırarak anlatmaktır. Ya da o kelimeyi somut bir şeyi ifade etmek için kullanmaktır. Hemen örneklere bakalım:
hayal: hayal aslında soyut bir şeydir. Çünkü beş duyu organımız ile algılayamayız. Ama hayal sözcüğünü aşağıda somutlaştırarak beş duyu organımızla algılayabileceğimiz bir şeyin yerine kullandık:
hayallerime kanat takıp uçuracağım ( Burada hayal sözcüğü kuşa benzetilmiş. Yani somut bir varlık yerine kullanılmıştır.)
düşüncelerime gem vurmalıyım (Burada da düşünce aslında soyut bir şeydir. Ancak düşünce kurcalanan bir şey yerine kullanıldığı için somutlama yapılmıştır.
güzelliği bana bir beden büyük geliyor ( güzellik aslında soyut bir kavramdır. Burada ise giyilecek bir kıyafet gibi kullanılmıştır. Yani somut bir varlık gibi. Bu nedenle somutlama yapılmıştır.
Soyutlama (soyutlaştırma):
Soyutlama da, somutlamanın tam tersi bir özelliğe sahiptir. Yani aslında somut olan bir şeyi soyut gibi kullanmak, somut olan sözcüğü soyut anlamda kullanmaktır. Örnekler:
Attığı taş kafamı yardı.
Bu cümlede taş sözcüğü somut anlamlıdır. Elle tutulabilir bir varlıktır. Şimdi ise taş sözcüğünü soyut anlamda kullanalım:
Çok taş kalplisin. ( Bu cümlede de taş sözcüğü, duygusuz anlamında kullanılmıştır. Yani somutken soyut yapılmıştır. )
Aslanların yüreği yaklaşık 1 kilogram gelir.
Yürek sözcüğü testlerde sıklıkla karşılaşacağımız sözcüklerden bir tanesidir. Yürek, kalp demektir. Yani elle tutulan bir organımızdır. Şimdi yüreği soyut anlamda kullanalım:
Çok yüreksiz bir çocuktu Ahmet. ( Bu cümlede ise yüreksiz derken korkak anlamı vurgulanmak istemiştir. Yani somutken soyut yapılmış, soyutlama yapılmıştır. )
