Mesnevi, Divan edebiyatının nazım şekillerinden birisi olan mesnevinin sözlük anlamı “ikişer, ikişerli” demektir. Edebiyat terimi olarak anlamı ise, her beyiti kendi arasında kafiyeli iki beyitten binlerce kadar uzanan bir nazım şeklidir. “aa bb cc dd vs.” şeklinde kafiyelenir. Beyitlerin ayrı ayrı olması yanında, her beyitin anlamının kendi içinde tamamlanması ve öteki beyitlere geçmemesi mecburidir. Beyitler arasında yalnızca konu bütünlüğüne dikkat edilmiştir. Mesnevi aruz un kısa kalıplarıyla yazılır; daha çok şu kalıplar kullanılmıştır: mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün mef’ûlü mefâ’ilün fe’ûlün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün Fe’ilâtün Fe’ilâtün Fe’ilün.
Mesnevi, hikayelerin anlatımında sıklıkla kullanılan bir yazı türüdür. Mesnevi, olayları bir masal anlatımı ile sürdürür. Anlatış ve tasvirler akıl ve mantık sınırından taşarlar. Yer ve zaman belirsizdir. Tasvirlerde aşırı abartmalar göze çarpar. Hikâye kahramanları olağanüstü davranışlarda bulunurlar. Ağırlık merkezi aşk olan mesnevilerde cin, peri, dev, cadı, ejderha gibi masal motifleri çok bulunur. Bazan bu aşk ve imajlar, tasavvufi veya alegorik-sembolik nitelikler gösterebilirler.
Mesnevi nazım şekli ile yazılmış eserlerden bazıları
-
İskendername – Ahmedi
-
Leyla ile Mecnun, Hüsrev ü Şirin
-
Mevlid (Süleyman Çelebi)
-
Harname (Şeyhi)
-
Surname (Vehbi)
-
Hayriyye (Nabi)
