Bölüm Değerlendirmesi
Her kelimeyi ayrı bir cümlede kullanınız: genlik, şiddet, perde, pes, tiz.
Genlik: Ses dalgasının genliği, sesin şiddetini etkiler. Örnek cümle: Genliği büyük olan ses dalgaları daha şiddetli duyulur.
Şiddet: Sesin zayıf ya da kuvvetli olmasına şiddet denir. Örnek cümle: Şiddetli sesler kulaklara zarar verebilir.
Perde: Sesin ince ya da kalın olmasına perde denir. Örnek cümle: Perdesi yüksek olan sesler tiz, perdesi düşük olan sesler pes olarak adlandırılır.
Pes: Frekansı düşük olan ve kalın duyulan sese pes ses denir. Örnek cümle: Davul gibi vurmalı çalgılar pes ses çıkarır.
Tiz: Frekansı yüksek olan ve ince duyulan sese tiz ses denir. Örnek cümle: Flüt gibi üflemeli çalgılar tiz ses çıkarır.
Kendi cümlelerinizle tını kavramını tanımlayınız.
: Tını, sesin rengi veya karakteri olarak tanımlanabilir. Tını, sesin perdesi ve şiddeti dışında kalan özelliğidir. Tını sayesinde aynı perde ve şiddetteki sesleri farklı müzik aletleri veya ses kaynakları arasında ayırt edebiliriz. Örneğin, piyano ile kemanın çıkardığı seslerin perdesi ve şiddeti aynı olsa bile tınıları farklıdır. Tını, ses dalgasının harmonik bileşenlerinin oranına bağlıdır.
1. Su altındaki batıkların yerlerinin nasıl tespit edildiğini açıklayınız.
Cevap : Su altındaki batıkların yerlerinin tespit edilmesi için genellikle ses dalgaları kullanılır . Ses dalgaları, deniz tabanına gönderilir ve yansıyan ses dalgaları bir radar ile işlenir . Kum, çakıl, kaya gibi maddelerin yansıttığı ses ile tahta ve metallerin yansıttığı sesler farklı olduğundan batıklar bu şekilde ayırt edilir .
2. Bir müzik aleti olan akordeonun çıkardığı ses “müzik” olarak nitelendirilirken bir matkabın çıkardığı sese “gürültü” denir. Bu durumu nasıl açıklarsınız?
:
Müzik ve gürültü arasındaki farkı açıklamak için birkaç kriter vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:
Müziğin kulak ve zihin üzerinde hoşnut etkisi vardır, buna karşın gürültü rahatsız edici ve sıkıntılı görünür . Bu, müziğin duygusal ve bilişsel düzeyde insanları etkilediği anlamına gelir.
Müzik yüksek frekanslıdır ve dalga boyu ve genlikte değişiklikler farkedilebilir desenler vardır . Bu, müziğin ritim, melodi ve armoni gibi öğeleri içerdiği anlamına gelir. Gürültü ise düzensiz ve tahmin edilemez dalgalara sahiptir.
Müzik uyum içindedir, oysa gürültü kaosdur . Bu, müziğin belirli kurallara ve yapıya göre oluşturulduğu anlamına gelir. Gürültü ise herhangi bir kural veya yapıya bağlı değildir.
Müzik frekansların ve harmoniklerin bir kombinasyonuna sahiptir . Bu, müziğin ses kalitesini ve zenginliğini artırdığı anlamına gelir. Gürültü ise hiçbir özelliği olmayan tek bir frekanstan oluşabilir.
Bu kriterlere göre, akordeonun çıkardığı ses müzik olarak nitelendirilirken bir matkabın çıkardığı sese gürültü denir. Akordeonun sesi hoş, yüksek frekanslı, uyumlu ve harmonik iken matkabın sesi rahatsız edici, düşük frekanslı, uyumsuz ve monoton olduğu için bu böyledir.
3. “Tiz” ve “pes” sesi tanımlayarak ses dalgasının frekansı ile ilişkisini belirtiniz.
:
Tiz ve pes sesi tanımlamak için ses dalgasının frekansına bakmak gerekir. Frekans, bir saniyede gerçekleşen titreşim sayısıdır. Frekans arttıkça ses dalgasının dalga boyu kısalır ve sesin yüksekliği artar.
Tiz ses , frekansı genellikle 1.300 Hz dolayından fazla kabul edilen, yüksek frekanslı, ince ses demektir. Tiz sesler, ses kaynağının hızlı titreştiği ve dalga boyunun kısa olduğu anlamına gelir. Örneğin, flüt, keman, çan gibi aletler tiz ses çıkarır.
Pes ses , hafif, yavaş ses, pest, tiz karşıtı demektir. Pes sesler, ses kaynağının yavaş titreştiği ve dalga boyunun uzun olduğu anlamına gelir. Örneğin, davul, kontrbas, boru gibi aletler pes ses çıkarır.
Bu tanımlara göre, tiz ve pes ses arasındaki ilişki şöyle özetlenebilir: Frekans arttıkça ses tizleşir, azaldıkça pesleşir .
4. Frekans ile ses yüksekliği arasındaki ilişki nedir?
: Frekans ile ses yüksekliği arasındaki ilişki, frekans arttıkça ses yüksekliğinin de artması şeklindedir. Frekans, bir saniyede gerçekleşen titreşim sayısıdır. Ses yüksekliği ise ses dalgasının genliği ile ilgilidir. Genlik, ses dalgasının orta konumdan en uç noktaya kadar olan uzaklığıdır. Genlik büyükse ses şiddetli, küçükse ses zayıf duyulur.
Bu tanımlara göre, frekans ile ses yüksekliği arasındaki ilişki şöyle formüle edilebilir:
Ses yüksekliği ∝ Frekans
Bu formül, ses yüksekliğinin frekansla doğru orantılı olduğunu gösterir. Yani frekans ne kadar büyükse ses yüksekliği de o kadar büyük olur. Örneğin, flüt gibi tiz ses çıkaran bir aletin frekansı yüksektir ve sesi de yüksektir. Davul gibi pes ses çıkaran bir aletin frekansı düşüktür ve sesi de düşüktür.
5. Sonar teknolojisi petrol ve maden yataklarının tespitinde kullanılabilir mi? Açıklayınız?
: Sonar teknolojisi petrol ve maden yataklarının tespitinde kullanılabilir. Sonar teknolojisi, ses dalgalarının yansımasını kullanarak su altındaki nesneleri veya yapıları algılayan bir yöntemdir. Sonar teknolojisi, petrol ve maden yataklarının tespitinde, su altındaki jeolojik yapıları, kayaç katmanlarını, fay hatlarını, çatlakları ve cevherleşmeleri belirlemek için kullanılabilir. Sonar teknolojisi, petrol ve maden yataklarının tespitinde kullanılan diğer yöntemlere göre daha hızlı, daha ucuz ve daha az çevresel etkiye sahiptir .
6. Ses dalgasının genliği azaldığında moleküllerin arasındaki boşluklarını nasıl değiştiğini tartışınız.
Cevap : Genlik azaldığında moleküller daha dar bir alana sıkışır. Bundan dolayı aralarındaki boşluk azalır.
7. Bir uçak evinizin üzerinden alçaktan uçarken pencereler zangırdar. Bunun sebebini tartışınız.
: Sesin şiddeti yapar hatta daha şiddetli olursa camlar patlayabilir.
8. Piyanoda ses, piyanonun içindeki teller aracılığıyla üretildiği hâlde bu müzik aleti vurmalı çalgılar sınıfına sokulur. Bunun sebebini araştırınız.
: Piyanonun tuşlarına bastığımızda kollar yardımı ile içerdeki farklı uzunluktaki tellere vurulur ve ses bu şekilde elde edilir. Bundan dolayı piyano vurmalı çalgılar sınıfındadır.
