Stomaların açılıp kapanma mekanizması şöyle açıklanabilir:
-
Stomalar, yaprak ve genç gövdede bulunan epidermis hücrelerinin farklılaşmasıyla meydana gelmiş hücrelerdir. Açılıp kapanarak, gaz alışverişini sağlarlar.
-
Her stoma kloroplastlı ve açılıp kapanabilme özelliğine sahip canlı iki hücreden oluşur. Bu hücrelere bekçi hücre ya da stoma hücresi denir.
-
Stomaların açılıp kapanması, stoma hücrelerinde oluşan turgor basıncı değişikliğiyle kontrol edilir. Turgor basıncı, suyun hücre çeperine yaptığı basınçtır.
-
Stomanın açılması için hücre içine su alması gerekir. Bunun için de hücre yoğunluğunu arttıran aktiviteler yapar. Bu aktiviteler şunlardır:
-
Stoma hücresinin fotosentez yapması (fotosentez sırasında potasyum ve glikoz derişimi artar)
-
Komşu epidermis hücrelerinden stomalara potasyum geçmesi
-
Havadaki **CO 2 ** yoğunluğunun azalması (CO 2 asidik özellik gösterir. Azalması ile pH yükselir. Bu durum nişastayı glikoza çeviren enzimlerin aktif hale geçmesine neden olur)
-
Yukarıda saydığımız aktiviteler gerçekleştiği zaman stoma hücrelerinin yoğunluğu arttığı için komşu hücrelerden stomalara su geçişi başlar. Bunun sonucunda ince olan dış çeper şişer ve sonuçta stoma açılmış olur.
-
Stomanın kapanması ise açılmasını sağlayan olayların tam tersidir. Stoma yaptığı aktivitelerle hücre yoğunluğunu azaltır. Bu olaylar şunlardır:
-
Stoma hücresi, hücre dışına potasyum pompalar.
-
Nişasta sentezlenir.
-
Stomanın yoğunluğu azalınca stoma komşu hücrelere su vermeye başlar. Bunun sonucunda ince olan dış çeper iner ve sonuçta stoma kapanmış olur.
-
Stomaların açılıp kapanmasını etkileyen bazı çevresel faktörler de vardır. Bunlar şunlardır:
-
Işık: Genel olarak stomalar ışıkta açılır, karanlıkta kapanırlar.
-
Su: Topraktaki su miktarı azaldıkça stomalar kapanır.
-
Sıcaklık: Belli bir seviyeye kadar sıcaklık artışı stomaların açılmasına neden olurken, aşırı sıcaklık artışı stomaların kapanmasına neden olur.
-
Rüzgar: Belli bir seviyeye kadar rüzgar artışı stomaların açılmasına neden olurken, aşırı rüzgar artışı stomaların kapanmasına neden olur.
-
Absisik asit: Bitkilerde stres hormonu olarak bilinen absisik asit, stomaların kapanmasını sağlar.
