Bir bitkinin gövdesi, toprağa yakın bir yerden tamamen kesildiğinde kökten su gelmesini şöyle açıklayabiliriz:
-
Bitkilerde su ve mineraller, ksilem adı verilen odun boruları ile taşınır. Ksilem, cansız hücrelerden oluşan ince bir boru şeklindedir.
-
Ksilemde su taşınmasında etkili olan olaylar, kılcallık, kök basıncı ve terleme-kohezyon kuvvetidir.
-
Kılcallık, sıvıların ince borular içinde yükselmesi ya da alçalması olayıdır. Ksilem borularının çapı çok dardır, bu yüzden su molekülleri boru yüzeyindeki moleküllerce çekilir ve yukarı doğru hareket eder.
-
Kök basıncı, kökte bulunan emici tüylerin su almasıyla oluşan basınçtır. Emici tüylerdeki osmotik basınç, topraktaki osmotik basınçtan daha fazladır. Bu nedenle su emici tüylere girer ve turgor basıncını arttırır. Bu basınç, suyun merkezi silindire ve ksileme geçmesini sağlar.
-
Terleme-kohezyon kuvveti, yapraklarda terleme ile su kaybedilmesi sonucu oluşan emme kuvvetidir. Su kaybı, yaprak hücrelerinin osmotik basıncını arttırır ve ksilemde negatif basınç oluşturur. Bu basınç farkı, suyun kökten yaprağa doğru çekilmesine neden olur. Ayrıca su molekülleri arasındaki hidrojen bağları, suyun bir sütun halinde yükseklere taşınmasını sağlar.
Bu olaylar sayesinde, bitkinin gövdesi kesildiğinde bile kökteki suyun yukarı doğru taşınması mümkündür. Ancak bu taşıma işlemi belli bir yüksekliğe kadar devam edebilir. Ayrıca bitkinin gövdesi kesildiğinde floem adı verilen soymuk boruları da kesilir. Floem, fotosentez ürünlerini bitkinin diğer organlarına taşıyan canlı hücrelerden oluşur. Floem kesildiğinde bitkinin beslenmesi bozulur ve bitki ölür.
