İhvan-ı safa, 10. yüzyılda Basra’da ortaya çıkan ve ansiklopedik risaleleriyle tanınan bir felsefe topluluğudur. İslam düşüncesinde önemli bir yere sahip olan bu topluluk, din, felsefe, ahlak, bilim ve sanat gibi konularda kapsamlı ve eklektik bir görüş ortaya koymuştur. İhvan-ı safa, Yunan, Hint, İran ve İslam kaynaklarından yararlanarak, akıl, ruh, varlık, Tanrı, evren, insan, hayvan, bitki, maden, sayı, geometri, müzik, sihir, astroloji gibi çeşitli konuları ele almıştır. İhvan-ı safa’nın görüşleri, Gazali, İbn Arabi, Mevlana gibi pek çok İslam bilgini, filozofu ve sûfisi üzerinde etkili olmuştur.
İhvan-ı safa’nın kimlerden oluştuğu, ne zaman ve nerede faaliyet gösterdikleri, hangi mezhep veya tarikata mensup oldukları gibi konular hakkında kesin bilgiler bulunmamaktadır. Ancak klasik kaynaklarda, topluluğun kurucuları ve risalelerin yazarları olarak beş isim zikredilmektedir. Bunlar Zeyd b. Rifâa, Ebû Süleyman Muhammed b. Ma‘şer el-Büstî el-Makdisî, Ebü’l-Hasan Ali b. Hârûn ez-Zencânî, Ebû Ahmed el-Mihricânî ve Avfî’dir. Bu beş isimden Makdisî’nin risalelere son şeklini verdiği, diğerlerinin ise yazım, istinsah, yayma, toplantı düzenleme gibi faaliyetlerde bulunduğu düşünülmektedir.
İhvan-ı safa’nın eserleri, Resâʾilü İḫvâni’ṣ-Ṣafâʾ adıyla bilinen 52 risaleden oluşmaktadır. Bu risaleler, dört bölüme ayrılmıştır: Matematik, Doğa Bilimleri, Ruh Bilimleri ve İlahiyat. Risaleler, felsefi, bilimsel, dini ve ahlaki konuları bir arada ele alarak, insanın mükemmelleşmesi ve Tanrı’ya ulaşması için gerekli olan bilgi ve erdemleri sunmaktadır.
İhvan-ı safa’nın ahlak anlayışı, akıl, adalet, kardeşlik, yardımlaşma, dayanışma, sevgi, hoşgörü, tevazu, sabır, şükür, sadakat, dürüstlük, temizlik, iffet, cömertlik, cesaret gibi değerlere dayanmaktadır. İhvan-ı safa, insanların akıllarını kullanarak doğruyu bulmaları, ruhlarını arındırmaları, hayvanlarla ve bitkilerle uyumlu bir şekilde yaşamaları, Tanrı’ya yakınlaşmaları gerektiğini savunmaktadır.
