Manda, diplomasi alanında kullanılan bir terimdirI. Dünya Savaşı’ndan sonra bazı az gelişmiş kabul edilen ülkeleri, kendi kendilerini yönetecek bir düzeye eriştirip, bağımsızlığa kavuşturuncaya kadar Milletler Cemiyeti adına yönetmek için bazı büyük devletlere verilen yetkidir. Fransızca olan “manda” sözcüğünün kelime anlamı “yetki, görev” demektir.
Manda projesi, geleneksel sömürgeciliği tasfiye etmeye yönelik bir proje olarak düşünülmüş, ancak uygulamada geleneksel sömürgeciliğe benzer sonuçlar doğurmuştur. Milletler Cemiyeti, A, B ve C sınıfı olmak üzere üç grup manda belirlemiştir:
-
A Sınıfı Mandalar: Osmanlı Devleti’nden ayrılan Arap ülkelerini içerir. Örneğin, Irak ve Filistin mandası Büyük Britanya’ya, Suriye mandası ise Fransa’ya verilmiştir.
-
B Sınıfı Mandalar: Almanya’nın Afrika’daki eski sömürgelerini içerir. Tanganika Büyük Britanya’ya, Ruanda-Urundi ise Belçika’ya verilmiştir.
-
C Sınıfı Mandalar: Okyanusya’daki bazı adalar ve Güneybatı Afrika (şimdi Namibya) bölgesinde kurulmuştur.
Manda kavramı, 1919’da toplanan Paris Barış Konferansı’nda gündeme gelmiş ve Milletler Cemiyeti Sözleşmesi’nin 22. maddesinde resmen tanımlanmıştır. Bu yetki, bağımsızlık sürecine kadar ülkelerin yönetimini Milletler Cemiyeti adına denetlemeyi amaçlamıştır. Ancak, bu uygulama bazen geleneksel sömürgecilikle benzer sonuçlar doğurmuştur.
