Böbrek üstü bezleri, her bir böbreğin üzerinde yer alan ve vücudun en önemli hormonlarını salgılayan bezlerdir. Bu hormonlar vücudumuzdaki sıvı ve tuz seviyelerini etkileyerek kan düzeyimizi, kan basıncımızı ve tansiyonumuzu düzenlerler. Ayrıca, stres, büyüme, gelişme, cinsellik gibi pek çok fizyolojik ve psikolojik işlevi de kontrol ederler.
Böbrek üstü bezleri, kabuk (korteks) ve öz (medulla) olmak üzere iki bölümden oluşur. Kabuk bölgesi üç katmandan oluşur. Bunlar dıştan içe sırasıyla:
-
Zona glomerulosa: Aldosteron adlı hormonu salgılar. Aldosteron, vücuttaki sodyum ve potasyum dengesini sağlar. Böylece kan basıncını ve kan hacmini etkiler.
-
Zona fasciculata: Kortizol adlı hormonu salgılar. Kortizol, vücudun stresle başa çıkmasını sağlar. Ayrıca kan şekerini, iltihaplanmayı, bağışıklık sistemini ve metabolizmayı etkiler.
-
Zona reticularis: Androjen adlı hormonu salgılar. Androjen, erkeklik hormonudur. Cinsel gelişimi ve kıllanmayı etkiler.
Öz bölgesi ise adrenalin ve noradrenalin adlı hormonları salgılar. Bu hormonlar, vücudun acil durumlara tepki vermesini sağlar. Kalp atışını, solunum hızını, kan şekerini ve enerji seviyesini artırır.
Böbrek üstü bezleri hastalıkları, bu bezlerin fazla veya az çalışması sonucu ortaya çıkabilir. Bazı hastalıklar şunlardır:
-
Feokromasitoma: Böbrek üstü bezinin medulla kısmından aşırı miktarda adrenalin ve noradrenalin hormonu üretilmesi sonucu oluşur. Belirtileri hipertansiyon, yüzde kızarıklık, kalp çarpıntısıdır. Tedavisinde böbrek üstü bezinin çıkarılması gerekir.
-
Cushing sendromu: Böbrek üstü bezinin kabuğundan aşırı miktarda kortizon hormonu üretilmesi sonucu oluşur. Belirtileri sırt bölgesinde yağlanma, yüksek tansiyon, karnın mor çatlakları, kan şekerinde yükselme veya düşmeler, şeker hastalığı, vücut kıllanmasıdır. Tedavisinde hastalıklı bez çıkarılır.
-
Addison hastalığı: Böbrek üstü bezinin kabuğundan yeterli miktarda hormon üretilememesi sonucu oluşur. Belirtileri halsizlik, yorgunluk, kilo kaybı, tansiyon düşüklüğü, ciltte kararma, tuz isteği artmasıdır. Tedavisinde eksik olan hormonların yerine konması gerekir.
-
Conn sendromu: Böbrek üstü bezinden aşırı aldosteron hormonu üretilmesine denir. Belirtileri tansiyon yükselmesi, baş ağrısı, halsizlik, kaslarda güçsüzlük görülür. Tedavisinde laporoskopik yöntemle böbrek üstü bezi çıkartılır.
-
Adenom ve kanser: Böbrek üstü bezinin iyi veya kötü huylu tümörleridir. Belirtileri hormon fazlalığı veya eksikliğine bağlı olarak değişir. Tedavisinde cerrahi, ilaç veya radyoterapi gibi yöntemler kullanılabilir.
