II. Meşrutiyetin ilan edilmesine neden olan gelişmeler, hem iç hem de dış faktörlerden kaynaklanmıştır. Bu faktörleri şöyle sıralayabiliriz:
-
İç faktörler:
-
Osmanlı Devleti, 19. yüzyılın sonlarında büyük bir siyasi, ekonomik ve sosyal kriz içindeydi. Balkan Savaşları’nda büyük toprak kayıpları yaşamış, borç batağına saplanmış, halkın refah seviyesi düşmüştü.
-
II. Abdülhamit, 1876’da ilan ettiği Kanun-i Esasi’yi 1878’de askıya almış ve istibdat yönetimine geçmişti. Bu yönetim, halkın ve aydınların özgürlük taleplerini bastırmış, sansür uygulamış, muhalifleri tutuklamış veya sürgüne göndermişti.
-
İttihat ve Terakki Cemiyeti, meşrutiyetin yeniden ilanını sağlamak için gizli bir örgüt olarak faaliyet göstermişti. Bu cemiyetin üyeleri arasında genç subaylar, aydınlar, gazeteciler ve siyasetçiler vardı. Cemiyet, Rumeli’de ayaklanma hazırlığı yapmış, padişaha baskı yapmış ve sonunda meşrutiyeti ilan ettirmişti.
-
Dış faktörler:
-
Osmanlı Devleti, Avrupa devletleri arasında paylaşılmak istenen bir devlet haline gelmişti. İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya), Osmanlı’nın topraklarını aralarında paylaşmak için anlaşmalar yapmıştı.
-
İngiltere Kralı VII. Edward ile Rus Çarı II. Nikola arasında 1908’de Reval Görüşmeleri yapılmıştı. Bu görüşmelerde Osmanlı’nın paylaşılması konusunda anlaştıkları düşünülen İngiltere ve Rusya, Osmanlı’yı savaştan uzak tutmak istemişti.
-
Almanya ise Osmanlı’yı kendi yanına çekmek için çaba göstermişti. Almanya’nın askeri ve ekonomik gücünden etkilenen Osmanlı yöneticileri, Almanya ile yakın ilişkiler kurmuştu.
Bu gelişmeler sonucunda II. Meşrutiyet, 23 Temmuz 1908’de ilan edilmiştir. Bu dönemde Osmanlı Devleti’nde önemli siyasi, sosyal ve kültürel değişimler yaşanmıştır.
