General Harbord Raporu, I. Dünya Savaşı sonrasında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Woodrow Wilson tarafından Ermenistan ile olan ilişkilerin incelenmesi için Yakın Doğu’ya gönderilen komisyon tarafından hazırlanan bir rapordur. Bu rapor, Anadolu’nun kaynak yoksulluğunu, Türklerin bağımsızlık mücadelesini ve Ermenistan’ın kurulmasının zorluklarını ortaya koymuştur. Bu rapor, ABD’nin Ermenistan’a yardım etme kararını etkilemiş ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda önemli bir rol oynamıştır.
Raporun başlıca bulguları şunlardır:
-
Ermenilerle ilgili ortaya atılan katledildikleri iddiaları doğrudur. Raporda, 1915-1916 yılları arasında yaklaşık 800 bin Ermeni’nin öldürüldüğü veya açlık ve hastalıktan öldüğü belirtilmiştir.
-
Anadolu, kaynak yönüyle ABD’nin ihtiyaçlarını karşılayabilecek zenginlikte değildir. Raporda, Anadolu’nun tarım, maden, petrol ve orman gibi doğal kaynaklardan yoksun olduğu ve ekonomik olarak gelişmemiş olduğu vurgulanmıştır.
-
Anadolu’da mücadele verenler, yaptıkları iş konusunda kesin kararlıdırlar. Raporda, Mustafa Kemal Atatürk liderliğindeki Türk milliyetçilerinin, İtilaf Devletleri’nin Sevr Antlaşması ile dayattığı şartlara karşı direndikleri ve bağımsız bir Türkiye Cumhuriyeti kurmak için savaştıkları ifade edilmiştir.
-
Ermenistan’ın kurulması çok zor ve pahalı bir iş olacaktır. Raporda, Ermenistan’ın coğrafi olarak dağlık ve erişilmesi güç bir bölgede yer aldığı, nüfusunun az ve dağınık olduğu, komşularıyla iyi ilişkiler kuramadığı ve ABD’nin bu ülkeye sürekli askeri ve mali destek sağlaması gerektiği belirtilmiştir.
Raporun sonucunda, General Harbord, ABD Başkanı Wilson’a Ermenistan’a yardım etmekten vazgeçmesini tavsiye etmiştir. Bu tavsiye, Wilson’un Ermenistan’a olan ilgisini azaltmış ve ABD’nin bölgedeki rolünü geri çekmesine yol açmıştır. Bu durum, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu kolaylaştırmış ve Lozan Antlaşması ile Türkiye’nin bağımsızlığının tanınmasını sağlamıştır.
General Harbord Raporu, Türk-Ermeni ilişkilerinin tarihinde önemli bir belge olarak kabul edilmektedir. Bu rapor Türk Kurtuluş Savaşı’nın haklılığını göstermektedir.
