Atasözünün anlamı:
"Şahin gözünü ette açmış; karga gözünü bokta açmış" atasözü, kişilerin doğuştan gelen veya erken yaşta kazandıkları alışkanlıkların ve eğilimlerin, ilerleyen yaşlarda da devam etme eğiliminde olduğunu ifade eder. Başka bir deyişle, bir kimse yaşamına hangi ortamda ve hangi koşullarda başlarsa, o ortamın ve koşulların izlerini taşımaya devam eder.
Atasözünün daha detaylı açıklaması:
-
Şahin ve Karga: Şahin, keskin gözlülüğü ve avlanma yeteneğiyle bilinen bir kuştur. Karga ise genellikle kirli yerlerde beslenir ve daha az temiz bir hayata sahiptir. Bu iki kuş, atasözünde zıt karakterleri temsil eder.
-
Gözünü nerede açmak: Bu ifade, kişinin ilk yaşamını nerede ve nasıl geçirdiğini ifade eder. Şahin, temiz ve besleyici bir ortamda (et üzerinde) gözünü açarken, karga kirli bir ortamda (bokta) gözünü açar.
-
Doğuştan gelen özellikler ve çevrenin etkisi: Atasözü, hem doğuştan gelen özelliklerin (şahin keskin gözlüdür) hem de çevrenin etkilerinin (karga kirli bir ortamda büyür) kişiliğin oluşumunda önemli olduğunu vurgular.
-
Alışkanlıkların kalıcılığı: Kişiler, çocukluk yıllarında edindikleri alışkanlıkları ve davranış biçimlerini kolay kolay değiştiremezler. Bu durum, atasözünde "gözünü nerede açmışsa orada kalır" şeklinde ifade edilir.
Günlük hayattaki karşılıkları:
-
Zengin ve fakir çocukların yetişmesi: Zengin bir ailede büyüyen bir çocuk, genellikle daha iyi imkanlara sahip olur ve farklı bir bakış açısı geliştirirken, fakir bir ailede büyüyen bir çocuk, farklı zorluklarla mücadele etmek zorunda kalır ve farklı bir kişilik geliştirir.
-
Eğitim ve çevrenin etkisi: İyi bir eğitim gören bir kişi, genellikle daha bilinçli ve kültürlü olurken, eğitim imkanı bulunmayan bir kişi farklı bir hayat sürer.
-
Aileden gelen alışkanlıklar: Çocuklar, ailelerinden birçok alışkanlık ve davranış biçimi öğrenirler. Bu alışkanlıklar, çocukların yetişkinlik dönemlerinde de onlarla birlikte olur.
Özetle:
"Şahin gözünü ette açmış; karga gözünü bokta açmış" atasözü, kişinin doğuştan gelen özelliklerinin yanı sıra, yaşadığı çevrenin ve yetişme şartlarının da kişiliği üzerinde önemli bir etkisi olduğunu vurgular. Çocukluk yıllarında edinilen alışkanlıklar ve davranış biçimleri, kişinin ilerleyen yaşlarda da karakterini belirlemede önemli bir rol oynar.
Atasözü nedir?
Uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş ve halka mal olmuş, öğüt verici nitelikte sözlere atasözü denir.
Atasözleri, anlam özellikleri açısından üç bölümde ele alınır:
-
Gerçek Anlamlı Atasözleri: Tüm sözcüklerin gerçek anlamında kullanıldığı sözlerdir, mecazlı bir ifadeye yer verilmez. Çok konuşan çok yanılır. İnsanın canı acıyan yerindedir
-
Mecaz Anlamlı Atasözleri: Sözcüklerden en az birinin gerçek anlamı dışında kullanıldığı sözlerdir. Acı patlıcanı kırağı çalmaz. Rüzgar eken fırtına biçer (Rüzgar ve fırtına mecaz anlam taşımaktadır.)
-
Hem Gerçek hem Mecaz Anlamlı Atasözleri: İki anlama da gelebilecek şekilde kullanılan sözlerdir. Hamama giren terler. Mal canın yongasıdır. Ağaç yaş iken eğilir.
