Atatürk’ün kültür anlayışı, Batı’nın gelişmişliğini yakalamanın yanında bununla da sınırlı değildi. Batılının yaptığını yapmak, onun gibi yaşamak, Batı’yı taklitten başka bir şey olmazdı. Bu yüzden Batı’nın ilim ve tekniğini alırken kendi değerlerimizi korumamız gerekirdi. Öyleyse asıl amaç, Batılılaşmak değil Batı’nın kültür ve medeniyet düzeyine kendi çabamızla bir an önce ulaşmaktır.
Atatürk: “İnsanlar, geleneklerini, duygularını, eğilimlerini, düşüncelerini eğitmede içinden çıktığı ve içinde yetiştiği toplumun genel eğiliminden kurtulamazlar.” diyerek bireyle kültür ilişkisini açıklamıştır. “Milletimizi geniş refah, araç ve kaynaklara sahip kılacağız. Millî kültürümüzü çağdaş uygarlık düzeyinin üzerine çıkartacağız.” “Uygarlığın yeni buluşlarının, bilimin olağanüstü başarılarının, dünyayı değişmeden değişmeye sürükleyip durduğu bir çağda yüzyılların eskittiği köhne davranış ve düşüncelerle geçmişe saplanıp kalmakla varlığımızı korumamız mümkün değildir.” “Ülkeler çeşitlidir. Fakat uygarlık birdir. Ve bir ulusun ilerlemesi için de bu tek uygarlığa katılması gerekir.” sözleriyle de kültürümüzün hangi seviyede olması gerektiğini belirtmiştir.
Atatürk’ün dil konusundaki düşünceleri, dilin toplumsal işlevini daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır.
Atatürk:
“Dilin millî ve zengin olması, millî duygunun gelişmesinde başlıca etkendir.” ve “Ülkesini ve yüksek istiklalini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmalıdır.” sözleri ile kültür emperyalizmine karşı en güçlü kültürel araçlardan birinin dil olduğunu belirtmiştir.
Yabancı dilleri bilim ve iletişim alanlarının yanı sıra günlük hayatta da kullanma yanılgısı kültür emperyalizminin etkilerinin bir sonucudur. Bu ise kendi dilimizi geliştirmemizin önünde önemli bir engeldir. Dilimizin güzel kullanılması ve geliştirilmesinde toplumun her kesimine, özellikle sanatçılara ve bilim insanlarına büyük görev düşmektedir.
Atatürk’ün eğitim alanında yaptığı devrimler, kültürel ögelerin bilimsel, çağdaş ve laik bir anlayışla aktarılmasını sağlamıştır. Hızlı toplumsal gelişmeler ve kültürel değişmeler, kültürün bilimsel olarak aktarılmasında eğitimin önemini daha fazla hissettirmektedir.
Kültürel gelişim ve dönüşüme direnme sonucu, işlevini kaybetmiş eski kültür ögelerinin bir kısmı varlığını devam ettirir. Maddi olmayan kültür ögeleri değişmeye daha fazla direnç gösterir. Kültürel değişimin etkenlerinden biri olan kültür emperyalizmi ise kültürel yozlaşmaya neden olmaktadır.
Kültürel yozlaşma, bir kültürün dışarıdan devamlı ve yoğun olarak kültürel ögeler alması ve bu ögeleri kendi içinde yoğurup biçimlendirememesi sonucu ortaya çıkar.
Kendi kültürel değerlerine yeterli derecede önem vermeyen ve sahip çıkamayan toplumların kültürleri daha çok yozlaşmaktadır. Dilimizin ve kültürümüzün emperyalizm karşısında bozulmaması için birçok çalışma yapmış olan Atatürk, bu konuda şunları söylemiştir: “Tam bağımsızlık denildiği
zaman, elbette siyasi, malî, iktisadî, adlî, askerî, kültürel ve benzeri her hususta tam bağımsızlık ve tam serbestlik akla gelir. Bu saydıklarımın herhangi birinde bağımsızlıktan mahrumiyet, millet ve memleketin gerçek manasıyle bütün bağımsızlığından mahrumiyeti sayılır.” “Esas, Türk milletinin haysiyetli ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır. Bu esas ancak tam bağımsızlığa sahip olmakla temin olunabilir.
Ne kadar zengin ve refaha kavuşturulmuş olursa olsun bağımsızlıktan mahrum bir millet, medenî insanlık karşısında uşak olmak mevkiinden yüksek bir muameleye layık olamaz. Yabancı bir devletin himaye ve desteğini kabul etmek, insanlık özelliklerinden mahrumiyeti, beceriksizlik ve miskinliği itiraftan başka bir şey değildir. Gerçekten bu aşağı dereceye düşmemiş olanların isteyerek başlarına bir yabancı efendi getirmelerine asla ihtimal verilemez.” sözleriyle Atatürk, kültür emperyalizmine karşı kültürel özgünlüğümüzü korumamız gerektiğini belirtmiştir.
Atatürk, özellikle kültür emperyalizminin etkileri üzerine şunları söylemiştir: “Kültür; dine karışmış masallardan, yaradılış ve varlığımızla ilgisi olmayan fikir ve inançlardan, Doğu'dan ve Batı'dan gelen etkilerden uzak, millî karakterli ve tarihimize uygun olmalıdır.” Atatürk devrimleri de işte bu gerekçelerle gerçekleştirilmiştir. Atatürk; toplumsal, ekonomik, siyasal gelişmelerle birlikte kültürel gelişmelere de önem vermiştir.
