Transaksiyonel analiz, kişilik, iletişim, gelişim, yaşam, psikopatoloji ve psikoterapi gibi çok geniş bir yelpaze üzerinde insan davranışını açıklayan bir yaklaşımdır. Transaksiyonel analiz, bireyin kişiliğinin nasıl yapılandığı, bireyin çevresi ile nasıl iletişim kurduğu ve davranış bozukluklarının nasıl oluştuğu sorularına cevap arayan ve insanları olumlu olarak inceleyen insancıl bir kuramdır. Transaksiyonel analiz, Kanadalı tıp doktoru Eric Berne tarafından geliştirilmiştir.
Transaksiyonel analizin temel kavramlarından bazıları şunlardır:
-
Ego durumları: Kişinin içindeki üç farklı yanı ifade eder. Bunlar ebeveyn, yetişkin ve çocuk ego durumlarıdır. Ebeveyn ego durumu, kişinin büyüklerinden öğrendiği davranış, duygu ve düşünceleri içerir. Yetişkin ego durumu, kişinin akıllı, mantıklı ve sağduyulu yanıdır. Çocuk ego durumu ise kişinin çocukluk yaşantılarına ait duygular, düşünceler ve davranışları içerir.
-
Transaksiyon: Kişiler arasındaki iletişimi ifade eder. Transaksiyonlar ego durumları arasında gerçekleşir. Örneğin ebeveyn-çocuk transaksiyonu veya yetişkin-yetişkin transaksiyonu gibi.
-
Yaşam pozisyonu: Kişinin hem kendisine hem de başkalarına karşı algılarının dayandığı temel durumdur. Genellikle çocukken yaşananlar ve buna bağlı olarak çocuk ego durumundan kaynaklanan durumlar ile ilgilidir. Kişinin hayatında karşılaştığı durumlar ile alakalı aldığı aksiyonu gösterir. Yaşam pozisyonları dört şekilde sınıflandırılır: Ben OK’im-Sen OK’sin; Ben OK’im-Sen OK değilsin; Ben OK değilim-Sen OK’sin; Ben OK değilim-Sen OK değilsin.
-
Psikolojik oyun: Kişiye geçici olarak rahatlama sağlayan ancak sonunda olumsuz duygulara yol açan ilişki kalıplarıdır. Psikolojik oyunlar genellikle ebeveyn veya çocuk ego durumundan kaynaklanır ve kişiye tanınma açlığını giderme imkanı sunar. Psikolojik oyunların üç temel rolü vardır: Kurban, kurtarıcı ve zorba.
