"Baltayı taşa vurmak" deyimi; farkında olmadan karşısındakini kıracak, kızdıracak veya zor durumda bırakacak bir söz söylemek, pot kırmak ya da hesabını iyi yapamadığı için kendi aleyhine sonuçlanacak büyük bir hata yapmak anlamına gelir.
Odun keserken veya ağaç yontarken savrulan bir balta hedefini şaşırıp sert bir taşa çarptığında, hem taşa zarar veremez hem de baltanın keskin ağzı körelir veya kırılır. Kişinin dikkatsizce savurduğu bir laf ya da düşüncesizce attığı bir adım da tıpkı bu taşa vuran balta gibi geri teper ve en başta kişinin kendisine zarar verir, onu mahcup eder.
Genellikle bir ortamda kimin ne olduğunu tam bilmeden ileri geri konuşurken, aslında o konunun muhatabına veya yetkili birine çamur atıldığının sonradan fark edilmesi anında bu ifadeye başvurulur. Kişi lafı ağzından kaçırıp karşısındakini bozduğunu ya da kendi ayağına sıktığını anladığında büyük bir mahcubiyet yaşar.
Örneğin, "Yeni gelen müdürün arkasından konuşurken kapıda onu görünce baltayı taşa vurduğunu anladı" veya "Arkadaşının ailesi hakkında bilip bilmeden espri yapmaya kalkınca fena halde baltayı taşa vurdu" gibi durumlarda bu düşüncesizce yapılan hatayı ve ardından gelen mahcubiyeti anlatır.
