"Eli silah tutmak" deyimi, bir kimsenin fiziksel, zihinsel ve yaş bakımından askerlik yapabilecek, savaşabilecek veya kendini ya da yurdunu savunabilecek güç ve yetkinlikte olması anlamına gelir. Toplumda genellikle askerlik çağına gelmiş, eli ayağı tutan, bedenen sağlıklı ve gerektiğinde silah kuşanıp savaşa katılabilecek genç ve yetişkin erkekler için kullanılır.
Tarihsel ve toplumsal arka planına bakıldığında bu ifade, özellikle seferberlik ve genel savunma hallerinde sıkça karşımıza çıkar. Bir ülkede savaş tehlikesi baş gösterdiğinde veya topyekûn bir direniş gerektiğinde "eli silah tutan herkes cepheye çağrıldı" cümlesi kurulur. Buradaki vurgu, nizami ordudaki profesyonel askerlerin yanı sıra, silah kullanma becerisine ve bedensel güce sahip sivil halkın da savunmaya dahil edilmesidir. Türk Kurtuluş Savaşı döneminde yaşanan topyekûn mücadele ve Tekalif-i Milliye süreci bu durumun en bilinen tarihsel örneklerindendir.
Deyim yalnızca fiziksel olarak silah taşıyabilmeyi anlatmaz; aynı zamanda bireyin sorumluluk alabilecek bir yetişkin olduğunu ve gerektiğinde güç kullanımını gerektiren bir vazifeyi üstlenebileceğini ima eder. Bir nevi reşitlik, güç-kuvvet sahibi olma ve savunma kabiliyetiyle eş anlamlı görülür. Örneğin hasta, çok yaşlı ya da çocuk yaştaki bireyler bu tanımın dışında kalırken; savaşa, nöbete ya da savunmaya elverişli nüfus "eli silah tutanlar" olarak adlandırılır.
Cümle içindeki kullanımında hem gerçek anlamını çağrıştıran askeri bağlamlar hem de genel bir savunma veya mücadele gücü vurgulanır:
"Köyde eli silah tutan kim varsa toplanmış, yurdunu korumak için dağlara çekilmişti."
"Baskın haberini alır almaz, kasabada eli silah tutan herkes meydana koştu."
Bu deyim, bir toplumun veya topluluğun fiilen savunma gücünü oluşturan, bedenen güçlü ve vazifeye hazır insan potansiyelini ifade eden temel kalıplardan biridir.
