Zıvanadan çıkmak deyimi, bir kişinin yaşadığı olaylar veya maruz kaldığı baskılar karşısında sabrının tamamen tükenmesini, artık kendini tutamayarak öfkeden deliye dönmesini, taşkınlıklar yapmasını ve kuralları, ölçüyü tamamen bir kenara bırakarak kontrolden çıkmasını ifade eder. İnsanın her zamanki sakin veya dengeli halini kaybetmesi, zapt edilemez bir öfke dalgasına kapılması ya da işlerin artık hiçbir kurala sığmayacak şekilde raydan çıkmasını anlatmak için kullanılır.
Bu ifadenin temelinde eski yapı ustalarının ve zanaatkarların kullandığı geleneksel aletler ile zıvura veya zıvana adı verilen ahşap ya da metal parçalar yatar. Özellikle lüle, pipo, makara veya çeşitli mekanik parçalarda iki unsuru birbirine sabitleyen, dönmesini veya yerinden oynamasını engelleyen küçük ama çok önemli bir parça bulunur ki buna zıvana denir. O parça yerinden çıktığı veya kırıldığı anda sistemin dengesi bozulur, parçalar sağa sola savrulur ve alet tamamen çalışmaz hale gelir. İşte insan psikolojisinin de sabır noktası bu parçaya benzetilmiş, kişinin öfkeden kontrolünü kaybetmesi onun zıvanasından çıkması olarak yorumlanmıştır.
Günlük hayatta bu ifade genellikle sürekli üstüne gelinen birinin sonunda patlaması, haksızlıklar karşısında isyan etmesi veya kurallara uymayan olayların kontrolden uzaklaşması durumlarında dile getirilir. İnsanın içindeki sabır mekanizmasının kırıldığını ve artık zapt edilemez bir duruma geldiğini gösteren çok güçlü bir benzetme olarak karşımıza çıkar.
