Yenilir yutulur gibi değil deyimi, karşılaşılan bir durumun, söylenen bir sözün veya yapılan bir davranışın aşırı derecede ağır, kaba, haksız veya katlanılamaz olduğunu anlatmak için kullanılır. İnsanlar hayatın bazı dönemlerinde öylesine büyük yanlışlıklarla, ağır hakaretlerle veya kabul edilemeyecek kadar kötü olaylarla karşılaşırlar ki, bu durumları normal karşılamak, hazmetmek veya görmezden gelmek adeta imkansız hale gelir. İşte bu tahammül sınırlarını zorlayan, yenilmesi veya yutulması fiziksel olarak nasıl mümkün değilse mecazi olarak da kabullenilmesi o derece güç olan olaylar için bu ifadeye başvurulur.
Bu deyimin kökeni ve mantığı, kelimelerin gerçek anlamlarından beslenir ancak tamamen mecazi bir boyuta taşınır. Normal şartlarda yenilip yutulan şeyler besin maddeleridir ve mide tarafından kolayca sindirilir. Ancak karşımıza öyle bir söz veya olay çıkar ki, sanki boğazımıza takılan sert ve zehirli bir nesne gibi ne yutulabilir ne de sindirilebilir. Günlük hayatta en sık karşılaşılan örneklerinden biri, bir kişinin hiç hak etmediği halde çok ağır, incitici ve aşağılayıcı bir iftiraya veya hakarete uğraması durumudur. Karşınızdaki insan öyle ağır bir laf eder ki, o sözü içselleştirmek, sineye çekmek veya sessiz kalmak mümkün olmaz ve bu durum yenilir yutulur gibi değil sözüyle ifade edilir.
Yalnızca sözlü saldırılar veya hakaretler için değil, aynı zamanda iş hayatında, aile ilişkilerinde ya da toplumsal yaşamda karşılaşılan çok büyük haksızlıklar, skandallar ve ahlaka aykırı durumlar için de bu deyim tercih edilir. Örneğin bir projede yıllarca emek veren birinin hakkının açıkça gasp edilmesi ve bunun üstünün örtülmeye çalışılması dışarıdan bakan herkes için tepki çeken bir durumdur. Bu tür akıl almaz ve vicdanları yaralayan olaylar karşısında insanlar bu kadarı da fazlası, yapılanlar yenilir yutulur gibi değil diyerek duydukları rahatsızlığı ve öfkeyi en net şekilde dile getirirler.
Tarihsel ve edebi metinlerde de bu kalıp, karakterlerin yaşadığı büyük hayal kırıklıklarını ve adaletsizlikleri vurgulamak için sıkça karşımıza çıkar. İnsanın gururunu kıran, hak etmediği bir muameleyle baş başa kalmasına neden olan ve sineye çekilemeyecek kadar büyük olan her türlü olumsuzluk bu kavramın kapsamına girer. Kısacası yenilir yutulur gibi değil deyimi, hazmedilmesi imkansız olan, insana ağır gelen, haksızlığın ve kabalığın en üst seviyesini simgeleyen ve karşısında mutlaka bir tepki verilmesi gereken durumları anlatan güçlü bir ifadedir.
