Bir insanın aşırı derecede, çok fazla, midesi tamamen dolana ve hatta rahatsız olana kadar yemek yemesi anlamına gelir. Tıka basa doymak, son derece tok hissetmek.
Kökeni ve Görsel Karşılığı:
-
"Tıka basa" ifadesi, bir kabın ağzına kadar doldurulup sıkıştırılması, içine hiçbir şeyin sığmayacak kadar dolu olması görüntüsünden gelir.
-
Tıka: Tıkmak fiilinden gelir, doldurmak, sıkıştırmak.
-
Basa: Basmak fiilinden gelir, iyice bastırarak doldurmak.
-
Yani mide, tıpkı ağzına kadar doldurulmuş bir çanta veya kutu gibi hayal edilir. Midenin "ağzı" artık kapanmak üzeredir.
Nasıl ve Ne Zaman Kullanılır?
-
Genellikle aşırı yemenin ve aşırı tokluğun vurgulandığı durumlarda kullanılır.
-
Çoğunlukla olumsuz bir anlamı vardır; kişinin kontrolsüzce, ihtiyacı olandan çok daha fazlasını yediğini ima eder. Bazen pişmanlık veya rahatsızlık hissini de içerir.
-
Şaka yollu veya abartılı bir ifade olarak da kullanılabilir.
Örnek Cümleler:
-
Aşırı yemek yedikten sonra:
"Düğünde öyle tıka basa yedim ki, bir daha iki gün yemek yiyemem sanırım."
-
Birini uyarırken:
"Yavaş ye, tıka basa doldurma mideyi. Sonra rahatsız olursun."
-
Bir ortamı tarif ederken (mecazen):
"Otobüs tıka basa doluydu, içeri bir kişi dahi sığmazdı." (Bu örnekte yemek için değil, genel bir doluluk için kullanılmıştır.)
-
Şaka yollu:
"Annem o kadar güzel yemek yapmıştı ki, kendimi tutamadım, tıka basa yedim."
Eş Anlamlı / Yakın Anlamlı İfadeler:
-
Karnı tıka basa doymak: Aynı anlamdadır.
-
Gırtlağına kadar yemek/dolmak: Benzer bir anlamı vardır.
-
Tıkmak: (Argo) Hızlı ve çok miktarda yemek.
Kısaca: "Tıka basa yemek", aşırı derecede, mideyi son sınırına kadar doldurarak yemek anlamına gelen, günlük konuşma dilinde sıkça kullanılan bir deyimdir.
