Bir insanın deli, aklı dengesiz, çılgın, zapt edilemez, iyice sapıtmış olduğunu ağır bir şekilde vurgulamak için kullanılır. Kişinin davranışlarının olağanüstü derecede tutarsız, öngörülemez ve tehlikeli olduğunu ima eder.
Kökeni:
-
Tımarhane: Eskiden akıl hastanesi, ruh ve sinir hastalıkları hastanesi için kullanılan bir kelimedir. (Günümüzde daha çok "psikiyatri hastanesi" denir.)
-
Kaçkın: Kaçmış olan, firari.
Yani kelime anlamıyla "akıl hastanesinden kaçmış hasta" demektir. Buradan yola çıkarak, "oradan buradan kaçmış, toplum içinde dolaşan tehlikeli derecede deli birisi" mecaz anlamını kazanmıştır.
Nasıl ve Ne Zaman Kullanılır?
-
Genellikle hakaret amaçlı veya birinin davranışlarını aşırı derecede eleştirmek için kullanılır.
-
Çok güçlü bir deyim olduğu için günlük konuşmada hafif meseleler için kullanılmaz. Ciddi bir kızgınlık veya şaşkınlık ifade eder.
-
Kişinin yaptığı şeyin inanılmaz derecede mantıksız, saçma ve sınır tanımaz olduğunu vurgular.
Örnek Cümleler:
-
Bir tartışma anında:
"Biraz önce kırmızı ışıkta hiç umursamadan karşıya geçti! Tımarhane kaçkını gibi araba kullanıyor, hepimizi öldürecek!"
-
Aşırı ve anlamsız bir davranışı tarif ederken:
"Dün gece saat 3'te komşusunun kapısını çalıp eski borçlarını istemeye gitmiş. Tımarhane kaçkını mı ne?"
-
Birinin çılgınca bir fikrine tepki gösterirken:
"Kış ortasında o dağa tırmanmaya mı gideceksin? Sen tımarhane kaçkını mısın be kardeşim!"
Dikkat Edilmesi Gerekenler:
-
Bu deyim, akıl hastalığını bir hakaret aracı olarak kullandığı için stigmatize edici (damgalayıcı) olabilir.
-
Günümüzde akıl sağlığı konusunda daha hassas bir dil kullanımı tercih edildiğinden, bu deyimi kullanırken dikkatli olunmalıdır.
-
Samimi arkadaş grupları arasında şaka yollu abartı için kullanılsa bile, yine de ağır bir ifadedir.
Kısaca: "Tımarhane kaçkını", birinin davranışlarını aşırı derecede çılgınca, delice ve tehlikeli bulduğumuzda kullandığımız sert bir deyimdir.
