Nils ve Uçan Kaz, Selma Lagerlöf’ün 1906 yılında yayımlanan klasik bir romanıdır. Kitap, yaramaz bir çocuk olan Nils Holgersson’un, bir büyücü tarafından parmak boyutuna küçültülmesi ve çiftliklerindeki kaz Martin ile birlikte yaban kazlarıyla İsveç’i dolaşması macerasını anlatır. Nils, bu yolculukta hayvanların dilini anlamayı, onlara saygı duymayı ve doğanın güzelliklerini keşfetmeyi öğrenir. Ayrıca, İsveç’in coğrafyası, tarihi, kültürü ve efsaneleri hakkında da bilgi edinir. Kitap, hem çocuklar hem de yetişkinler için eğlenceli ve öğretici bir okuma sunar.
Kitabın geniş özeti şöyledir:
Kitabın ilk bölümünde, Nils Holgersson, ailesi ve komşuları tarafından sevilmeyen, hayvanlara işkence eden, okula gitmeyen ve hiçbir işe yaramayan bir çocuktur. Bir pazar günü, ailesi kiliseye giderken, Nils evde kalır ve uyumaya başlar. Uyandığında, bir cüce büyücü onu parmak boyutuna küçültmüştür. Nils, büyücüyü yakalamaya çalışırken, çiftlikteki hayvanlar onunla alay eder. Nils, onlara kızar ve intikam almaya çalışır. Ancak, hayvanlar ona karşı koyar ve onu döver. Nils, kendisine yardım eden tek hayvan olan kaz Martin’e sığınır. Martin, yaban kazlarıyla birlikte kuzeye uçmak istemektedir. Nils, Martin’in sırtına biner ve onunla birlikte havalandığında, büyücü ona seslenir. Büyücü, Nils’in yaptığı kötülükleri telafi etmesi ve hayvanlara iyi davranması halinde, eski haline dönebileceğini söyler.
Kitabın ikinci bölümünde, Nils ve Martin, yaban kazlarıyla tanışır. Yaban kazları, Akka adında yaşlı ve bilge bir dişi kazın liderliğinde, İsveç’in güneyinden kuzeyine doğru bir göç yolculuğuna çıkmışlardır. Akka, Nils ve Martin’i sürüsüne kabul eder ve onlara yol arkadaşı olur. Nils ve Martin, yaban kazlarıyla birlikte İsveç’in farklı bölgelerini, şehirlerini, kasabalarını, göllerini, dağlarını, ormanlarını, adalarını ve vadilerini gezer. Bu gezide, Nils, hayvanlarla konuşmayı, onların yaşamlarını, sorunlarını, sevinçlerini ve üzüntülerini öğrenir. Ayrıca, İsveç’in tarihine, kültürüne, efsanelerine ve geleneklerine tanık olur. Nils, bu sayede, hem kendisi hem de ülkesi hakkında çok şey öğrenir. Nils, yaptığı iyiliklerle, hem hayvanların hem de insanların sevgisini ve saygısını kazanır. Nils, aynı zamanda, birçok tehlike ve macera ile de karşılaşır. Örneğin, bir kartal tarafından kaçırılan Martin’i kurtarır, bir sincap ailesine yardım eder, bir cadının oyununa gelir, bir orman yangınında hayvanları korur, bir kurt sürüsüyle savaşır, bir deniz fenerinde mahsur kalır ve daha birçok olay yaşar.
Kitabın son bölümünde, Nils ve Martin, yaban kazlarıyla birlikte İsveç’in en kuzeyindeki Laponya’ya ulaşırlar. Burada, Nils, Sami halkıyla tanışır ve onların yaşam tarzını görür. Nils, Laponya’nın doğal güzelliklerine hayran kalır. Ancak, burada da tehlikeler bitmez. Nils, bir kutup ayısıyla mücadele eder, bir ren geyiği sürüsünün peşine takılır, bir buzulda kaybolur ve bir balıkçı teknesine biner. Nils, bu arada, büyücünün sözünü hatırlar ve eski haline dönmek için bir fırsat arar. Nils, sonunda, bir kilisede, büyücünün kendisine verdiği şartı yerine getirir. Nils, hayvanlara yaptığı kötülüklerden pişman olduğunu ve onlara iyi davrandığını kanıtlar. Böylece, Nils, yeniden normal bir çocuk olur. Ancak, Nils, Martin ve yaban kazlarından ayrılmak istemez. Nils, onlarla birlikte kalmak için bir dilek diler. Nils’in dileği, büyücü tarafından kabul edilir. Nils, Martin ve yaban kazları, birlikte uçarak, İsveç’in güneyine doğru yola çıkarlar. Kitap, Nils’in ailesine kavuşacağı umuduyla sona erer.
