Kütle hareketleri, yamaçlarda bulunan kaya, toprak veya bitki örtüsünün yerçekimi etkisiyle aşağıya doğru hareket etmesi olayıdır. Kütle hareketleri, doğal veya insan kaynaklı faktörlerle tetiklenebilir. Kütle hareketlerini etkileyen faktörler şunlardır:
-
Yamaç malzemesinin türü: Yamaç malzemesi, sağlam kaya kütlesi veya kayaçların ayrışmış kısımlarından oluşan zemin olabilir. Bu malzemeler, tutturulmamış (gevşek ve çimentolanmamış) veya tutturulmuş (sıkışmış ve çimento mineralleri ile bağlanmış) olabilirler. Tutturulmamış malzemeler, daha düşük açılarda duraylı olurken, tutturulmuş malzemeler, daha yüksek açılarda duraylı olurlar.
-
Malzemelerin su içeriği: Malzemelerin içindeki su miktarı (su içeriği) malzemelerin gözenekliliği ve su alımına bağlıdır. Bir miktar su, malzeme tanelerini bir arada tutarak duraylılığı arttırır. Ancak fazla su, malzeme tanelerini birbirinden ayırarak duraylılığı azaltır.
-
Yamaç eğimi ve duraysızlığı: Yamaç eğimi ve duraysızlığı, yamaç malzemelerinin düşme, kayma ve akma eğilimlerini değiştirir. Yamaç eğimi arttıkça, yerçekimi kuvveti de artar ve duraysızlık riski yükselir. Yamaç duraylılığı, şevin kesme dayanımı ile yerçekimi kuvvetinin dengesine bağlıdır.
-
Bitki örtüsü: Bitki örtüsü, yamaç malzemelerini kökleriyle bir arada tutarak duraylılığı arttırır. Ayrıca, yağmur damlalarının toprağa çarpmasını önleyerek aşınmayı azaltır ve suyu emerek toprağın suya doymasını engeller.
-
İnsan faaliyetleri: İnsan faaliyetleri, yamaç malzemelerinin yapısını ve dengesini bozarak kütle hareketlerini tetikleyebilir. Örneğin; aşırı orman kesimi, madencilik, yol yapımı, tarım alanı açma, yapılaşma gibi faaliyetler yamaç duraylılığını azaltabilir.
Kütle hareketleri, hem doğal hem de insan kaynaklı afetlere neden olabilir. Kütle hareketlerinin zararları arasında can ve mal kaybı, tarım alanları ve ürünleri kaybı, su kaynaklarının azalması ve kirlenmesi, kültür mirası kaybı ve acil yardım giderleri sayılabilir.
